Trái cây biếu Tết: chọn bưởi, cam, quýt sao cho để được qua rằm tháng Giêng

Trái cây là quà Tết có thời hạn ngắn nhất nhưng lại hay được dùng để bày ban thờ tới tận rằm tháng Giêng. Một quả bưởi vàng đẹp, một chục quýt hồng còn nguyên cuống lá được trân trọng hơn nhiều món quà đóng hộp, với điều kiện nó còn tươi khi người ta hạ lễ.

Dưới đây là những loại trái cây biếu Tết phổ biến ở cả ba miền, cách chọn quả để được lâu và vài kiểu hàng gắn mác hay gặp vào dịp cuối năm.

Vì sao trái cây biếu Tết phải chịu được lâu

Phần lớn trái cây biếu Tết không được ăn ngay. Người nhận bày lên ban thờ từ ngày ông Công ông Táo hoặc chiều ba mươi, giữ tới mùng Ba, mùng Năm, nhiều nhà giữ tới rằm tháng Giêng. Tức là quả phải chịu được một đến ba tuần ở nhiệt độ phòng, trong không khí có hương khói, có khi nồm ẩm.

Vì vậy, thứ tự ưu tiên khi chọn trái cây biếu Tết không phải là ngọt nhất mà là bền nhất, đẹp nhất. Bưởi, phật thủ, quýt, cam vỏ dày là những loại hợp tiêu chí đó; xoài, mãng cầu, đu đủ, nho, dâu tây chỉ hợp khi biết người nhận sẽ ăn sớm.

Bưởi: loại quả biếu Tết bền nhất

Bưởi Diễn (Hà Nội). Gốc từ vùng Phú Diễn, nay trồng nhiều ở ngoại thành Hà Nội và các tỉnh lân cận. Quả tròn, vỏ mỏng, chín vàng vào khoảng tháng Chạp, múi ngọt thanh, ít hạt. Bưởi Diễn để được lâu, nhiều người còn để vài tuần cho vỏ hơi se lại, múi ráo nước và ngọt hơn. Chọn quả tròn đều, vỏ vàng sáng, cầm nặng tay, núm còn tươi.

Bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ). Được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nổi tiếng với giống bưởi Bằng Luân, Sửu Chí Đám. Quả nhỏ hơn bưởi Diễn, vỏ mỏng, múi ngọt mát. Hợp biếu người Bắc, nhất là người miền núi trung du.

Bưởi da xanh, bưởi Năm Roi (miền Tây). Bưởi da xanh vùng Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long) ruột hồng, múi ráo; bưởi Năm Roi Bình Minh (Vĩnh Long) quả hình quả lê, múi mọng. Hai loại này có quanh năm và là quà Tết quen của miền Nam.

Đừng chọn bưởi vỏ bóng lạ thường. Bưởi tự nhiên có lớp tinh dầu trên vỏ, sờ hơi nhám. Vỏ bóng loáng, trơn như phủ sáp là dấu hiệu đã được phủ chất bảo quản, nên tránh khi biết quả sẽ được bày và ăn trong nhà.

Cam, quýt: chọn theo vùng và vụ

Cam quýt Tết đẹp màu, nhiều quả trên một đĩa trông sung túc. Các vùng hay được nhắc tới:

• Cam Vinh (Nghệ An): nổi tiếng nhất là giống cam Xã Đoài, chín dịp cuối năm, vỏ mỏng, màu vàng xanh, hương thơm, vị ngọt đậm. Không đẹp mã như cam nhập nhưng được người sành quý.
• Cam Cao Phong (Hòa Bình cũ, nay thuộc Phú Thọ): chín rộ từ cuối thu tới trước Tết, vỏ vàng cam, mọng nước. Vì nổi tiếng nên dễ bị gắn mác.
• Cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang): vỏ sần, màu xanh vàng, vị ngọt chua, để được khá lâu.
• Quýt hồng Lai Vung (Đồng Tháp): vỏ cam đỏ, bóng tự nhiên, thường biếu cả chục còn cuống lá hoặc chưng nguyên cây.
• Quýt Bắc Kạn (Thái Nguyên): chín vào khoảng tháng Mười một đến tháng Giêng, vỏ mỏng, thơm, ngọt; quả nhỏ hợp đĩa ngũ quả.

Độ bền tham khảo khi bày ở nhiệt độ phòng

Thời gian thay đổi theo độ chín lúc mua và thời tiết; nồm ẩm phía Bắc làm quả hỏng nhanh hơn.

Trái cây Tết miền Nam: xoài, dưa hấu, thanh long

Dưa hấu là quả Tết của người Nam. Dưa hấu ruột đỏ mang ý may mắn, nhiều nhà bổ ngay ngày mùng Một để xem ruột đỏ hay nhạt. Dưa hấu vùng Long An cũ (nay thuộc Tây Ninh) và các tỉnh miền Tây được trồng nhiều cho vụ Tết. Chọn quả nặng tay, gõ nghe tiếng đanh vừa phải, cuống còn tươi, vỏ không có vết nứt. Dưa hấu nguyên quả để được hơn một tuần ở chỗ mát.

Xoài cát Hòa Lộc là quà quý nhưng mau chín. Xoài cát Hòa Lộc có chỉ dẫn địa lý, gốc ở vùng Cái Bè (Tiền Giang cũ, nay thuộc Đồng Tháp). Chính vụ rơi vào mùa nắng giữa năm; xoài dịp Tết thường là xoài xử lý ra hoa nghịch vụ, giá cao. Xoài chín chỉ để được vài ngày, nên biếu xoài khi biết người nhận ăn sớm, hoặc chọn quả còn ương để chín dần.

Thanh long hợp mâm ngũ quả vì màu đỏ. Thanh long Bình Thuận (nay thuộc Lâm Đồng) có chỉ dẫn địa lý, có gần như quanh năm. Quả đỏ đều, tai xanh cứng là tươi; tai héo vàng là đã hái lâu. Thanh long để được khoảng một tuần, lâu hơn thì vỏ nhăn và mất nước.

Mãng cầu, đu đủ, dừa: mua sát ngày. Đây là những quả theo câu "cầu vừa đủ xài" nhưng mau chín. Nếu biếu để bày, chọn quả còn xanh, cứng; nếu biếu để ăn ngay, chọn quả vừa chín tới.

Hàng gắn mác: chuyện cũ năm nào cũng có

Vì giá Tết cao và cầu lớn, các loại trái cây nổi tiếng hay bị gắn mác. Bưởi vùng khác bán thành bưởi Diễn, cam vùng khác hoặc cam nhập không rõ nguồn bán thành cam Cao Phong, cam Vinh. Người mua khó phân biệt bằng mắt nếu không quen, vì cùng giống có thể trồng ở nhiều nơi.

Vài cách giảm rủi ro: mua ở nơi bán có nguồn hàng rõ, hỏi cụ thể vùng trồng và ngày hái; chú ý giá, vì hàng đúng vùng vào dịp Tết hiếm khi rẻ hơn hẳn mặt bằng; xem quả có đồng đều quá mức không, vì trái cây vườn nhà thường to nhỏ không đều. Với cam Vinh, quả thật thường không bóng đẹp, vỏ có thể lấm tấm; quả quá đẹp, đều màu lại đáng nghi.

Với những vùng đã có tem truy xuất hoặc tem chỉ dẫn địa lý, tem có thể giúp, nhưng tem cũng bị làm giả. Mối quen với người bán hay hợp tác xã vẫn là cách chắc nhất.

Trao trái cây biếu Tết sao cho đẹp và bền

Trái cây biếu Tết thường đi kèm khay, giỏ hoặc túi lưới. Vài bước nhỏ giúp quà tới nơi còn nguyên vẹn:

1. Mua trước ngày biếu một đến hai ngày, chọn quả vừa chín tới, không chọn quả đã chín mềm.
2. Lau khô quả, không rửa nước trước khi biếu; nước đọng ở cuống làm quả nhanh thối.
3. Lót giấy mềm hoặc lá chuối giữa các quả; không bọc kín màng nilon vì quả bí hơi sẽ chảy nước.
4. Đặt quả nặng như bưởi xuống dưới, quả nhẹ như quýt lên trên; tránh đè lên phật thủ.
5. Kèm lời dặn người nhận: bưởi để được lâu, phật thủ không nên rửa, thanh long nên ăn trong tuần.