Mua quà Tết lúc nào: lịch đặt sản vật từ tháng Chạp đến 28 Tết

Quà Tết hỏng vì hai lý do ngược nhau: mua quá sớm nên trái cây nhũn, giò chả chua trước khi kịp mang đi; hoặc mua quá muộn nên hết hàng ngon, phải nhận món còn lại với giá cao nhất năm. Phần lớn chuyện này tránh được nếu chia quà theo hạn dùng rồi đặt theo từng mốc của tháng Chạp.

Lịch dưới đây tính theo âm lịch vì cả chợ quê, nhà vườn lẫn người làm sản vật đều chạy theo âm lịch. Các mốc chỉ mang tính tham khảo; năm nào Tết sớm rơi vào cuối tháng Một dương lịch thì cả lịch cần dịch lên, năm Tết muộn thì có thêm vài ngày thở.

Chia quà thành ba nhóm theo hạn dùng trước khi lên lịch

Nhóm thứ nhất là đồ để được vài tháng: chè, cà phê, hạt điều, hạt mắc ca, nấm hương, măng khô, miến dong, nước mắm đóng chai, mật ong, bánh kẹo đóng hộp kín. Nhóm này nên mua sớm nhất, vì càng gần Tết người bán càng dồn đơn, hàng ngon càng ít.

Nhóm thứ hai để được vài tuần: lạp xưởng khô, mực khô, tôm khô, khô cá, mứt Tết, ô mai, thịt trâu gác bếp hút chân không. Nhóm này cần bảo quản đúng cách và nên mua vào khoảng giữa tháng Chạp, khi các cơ sở đã làm mẻ Tết.

Nhóm thứ ba chỉ chịu được vài ngày: trái cây tươi, giò lụa, chả, nem chua, bánh chưng bánh tét luộc sẵn, hoa. Nhóm này mua sát ngày biếu, thường từ hai mươi tháng Chạp trở đi. Lẫn ba nhóm vào một lần mua là nguyên nhân phổ biến nhất khiến giỏ quà Tết có món hỏng.

Lịch tham khảo theo từng mốc tháng Chạp

Bảng dưới gom các việc theo mốc âm lịch. Nếu biếu nhiều nơi, nên ghi danh sách người nhận và món dự định ngay từ đầu tháng.

Vì sao đồ khô nên mua sớm hơn mình nghĩ

Hàng ngon có hạn. Một vùng chè chỉ có chừng ấy lứa hái vụ thu, một làng làm miến chỉ phơi được chừng ấy mẻ khi trời hanh. Khi đơn Tết đổ về, hàng loại một hết trước, những gì còn lại là hàng trộn hoặc hàng nơi khác mang đến đóng gói.

Giá thường nhích lên theo tuần. Nhiều mặt hàng khô như nấm, măng, hạt điều, mực khô tăng giá dần từ giữa tháng Chạp do nhu cầu cao. Mức tăng tuỳ năm, tuỳ nơi, nhưng hiếm khi giảm trước Tết.

Có thời gian kiểm tra. Nhận hàng sớm cho phép mở thử một gói, ngửi, nếm, kiểm tra độ khô và hạn dùng. Phát hiện hàng không đạt khi còn hai tuần thì đổi kịp; phát hiện ngày 27 Tết thì đành chịu.

Tránh cảnh hết chỗ chuyển phát. Các đơn vị vận chuyển thường dừng nhận hàng đi tỉnh hoặc giao chậm vài ngày quanh 25 tháng Chạp. Gửi quà cho người ở xa nên xong trước mốc này.

Đồ tươi: mua sát ngày nhưng phải đặt trước

Giò lụa, chả quế, nem chua, bánh chưng là những món nên đặt tên từ giữa tháng Chạp rồi nhận vào ngày 26 đến 28. Cơ sở làm giò ngon nhận đơn có hạn vì thịt nóng phải giã hoặc xay ngay trong buổi sáng. Khi nhận, giò lụa đạt có lớp lá chuối gói chặt, ấn vào thấy đàn hồi, cắt ra mặt hồng nhạt, có lỗ khí nhỏ li ti; giò bở, rời hoặc có mùi chua nhẹ là đã để lâu.

Trái cây biếu Tết cũng nên chọn loại chịu được lâu và chọn quả chín vừa. Bưởi, cam, quýt hái vụ cuối năm để được một đến hai tuần ở chỗ thoáng; xoài, mãng cầu, đu đủ chỉ được vài ngày. Nếu biếu sớm từ ngày 20 tháng Chạp, hãy ưu tiên bưởi và quýt; xoài, mãng cầu để dành cho những nơi trao ngay trước Tết.

Cách cất quà trong lúc chờ mang đi

Mua sớm thì phải biết cất. Nhà phố chật, nhiều người dồn hết vào một góc rồi vài hôm sau mở ra thấy hộp mứt chảy nước, gói hạt ỉu. Một quy trình gọn:

1. Tách theo nhóm hạn dùng ngay khi nhận hàng, dán ghi chú tên người nhận lên từng túi.
2. Đồ khô như chè, nấm, măng, hạt để nơi khô, mát, tránh nắng chiếu và tránh cạnh bếp; trời nồm ẩm phía Bắc thì cho thêm gói hút ẩm vào thùng.
3. Lạp xưởng, mực khô, khô cá, thịt gác bếp hút chân không nên cho vào ngăn mát, còn lâu mới biếu thì cho ngăn đông.
4. Mứt và ô mai để nơi mát, không đè vật nặng lên hộp, tránh để gần đồ có mùi.
5. Rượu, nước mắm, mật ong để dựng đứng, tránh nắng, tránh chỗ có thể đổ vỡ.
6. Chỉ gói giấy hoặc thắt nơ vào hôm trước khi mang đi, để còn mở ra kiểm tra.

Những trường hợp không nên mua sớm

Có vài trường hợp nên kiên nhẫn. Thứ nhất là khi chưa chắc người nhận: danh sách đối tác, thầy cô, họ hàng có thể thay đổi, mua thừa rồi bỏ phí. Thứ hai là trái cây chưng Tết loại đặt nguyên cây như quýt, phật thủ: nhà vườn cắt gần ngày mới tươi. Thứ ba là bánh chưng, bánh tét: dù luộc kỹ, để ở nhiệt độ thường cũng chỉ được vài ngày, trong tủ lạnh lâu hơn nhưng dễ lại gạo, cứng nếp.

Ngược lại, đừng chờ "xả hàng" vào ngày 29, 30 Tết để mua quà đi biếu. Giá có thể rẻ, nhưng đó là phần còn lại sau khi người khác đã chọn, và quà Tết thường phải trao trước giao thừa.

Mua ở đâu thì theo mốc của nơi đó

Cơ sở sản xuất, hợp tác xã ở vùng trồng. Đây là nơi có hàng đúng vụ, đúng vùng nhất, nhưng cũng là nơi hết hàng sớm nhất. Nhiều hộ làm chè, làm miến, làm lạp xưởng thủ công chỉ nhận đơn Tết tới khoảng đầu tháng Chạp rồi khoá sổ để kịp làm. Muốn mua ở đây, hãy liên hệ từ tháng Mười một âm lịch và hỏi rõ ngày gửi hàng.

Cửa hàng đặc sản ở thành phố. Hàng về theo đợt, đợt đầu thường đẹp và đủ loại nhất, rơi vào khoảng mồng 5 đến rằm tháng Chạp. Sau rằm, cửa hàng vẫn đầy nhưng nhiều món đã là hàng nhập bổ sung từ nguồn khác.

Chợ truyền thống. Chợ đông nhất từ 23 tháng Chạp, tiện mua đồ tươi và lá dong, hành, hoa. Đồ khô ở chợ những ngày cuối năm khó kiểm tra nguồn gốc, nên chỉ mua đồ tươi dùng ngay.

Đặt hàng qua mạng. Cộng thêm thời gian vận chuyển, và trừ hao vài ngày vì quanh Tết hàng hay chậm. Đơn nào cần tới tay người nhận trước một ngày cố định thì đặt sớm hơn ít nhất một tuần so với khi mua trực tiếp.