Kiêng kỵ khi biếu quà: món, màu, con số và thời điểm nên tránh

Người Việt ít khi nói thẳng chuyện kiêng kỵ, nhưng rất nhiều người vẫn để ý. Một món quà chọn kỹ, đắt tiền, có thể khiến người nhận ngại ngần chỉ vì nó gợi nghĩa chia ly, tang tóc hay bệnh tật. Người nhận lịch sự sẽ không nói gì, nhưng món quà đã mất đi phần lớn ý nghĩa.

Kiêng kỵ khác nhau theo vùng, theo thế hệ và theo từng nhà. Người trẻ ở thành phố có thể chẳng bận tâm, trong khi ông bà ở quê vẫn giữ. Nguyên tắc an toàn: càng biếu người lớn tuổi, biếu dịp Tết, biếu nhà chưa thân, càng nên tránh những thứ dưới đây.

Đồ vật mang nghĩa chia cắt, chia ly

Dao, kéo, đồ sắc nhọn. Gợi ý "cắt đứt" quan hệ. Bộ dao làm bếp dù xịn đến đâu cũng hiếm khi là lựa chọn khéo để biếu. Nếu người nhận thật sự cần, nhiều nơi có tục người nhận "trả" lại một đồng xu tượng trưng như mua lại, để hóa giải.

Khăn tay. Gắn với hình ảnh lau nước mắt, tiễn biệt. Khăn tặng người yêu hoặc biếu dịp vui thường bị tránh. Khăn quàng, khăn lụa làm quà thì ít bị kiêng hơn khăn tay nhỏ.

Giày dép. Nhiều người cho rằng tặng giày dép cho người yêu là "tiễn người ta đi". Biếu người lớn tuổi giày dép cũng dễ bị hiểu là xem nhẹ, vì đó là đồ dưới chân.

Đồng hồ. Kiêng này đến từ người Hoa, vì "tặng đồng hồ" phát âm gần với "lo việc tang". Không phải gia đình Việt nào cũng kiêng, nhưng khi biếu người cao tuổi hoặc gia đình gốc Hoa thì nên tránh.

Màu sắc: tránh tông tang trong dịp vui

Trắng toàn bộ và đen toàn bộ là hai tông dễ gợi chuyện tang trong văn hóa Việt. Dịp Tết, mừng thọ, cưới hỏi, tân gia, một giỏ quà bọc giấy trắng tinh, buộc ruy băng đen có thể khiến người nhận khó chịu dù thiết kế rất hiện đại. Thêm một điểm đỏ, vàng hoặc xanh lá là đủ hóa giải.

Hoa cúc trắng, hoa huệ trắng đặt kèm giỏ quà cũng nên tránh trong dịp vui vì thường dùng trên bàn thờ và đám tang. Cùng lý do, đừng dùng giấy gói có hình nến, hình hạc bay trong dịp mừng.

Ngược lại, khi đi viếng hoặc thăm nhà có tang trong thời gian để tang, tránh quà màu đỏ rực, tránh giấy gói hoa văn vui nhộn. Quà khi đó nên giản dị, tông trầm, và thường là hương, hoa, trái cây để thắp hương thay vì quà sản vật để dùng.

Ngày Tết: những món nên tránh hơn ngày thường

Tết là dịp kiêng cữ nhiều nhất, vì người ta tin đầu năm ra sao cả năm như vậy. Những món sau thường được tránh khi biếu Tết, dù ngày thường chẳng sao:

• Thuốc men, thực phẩm chức năng dạng thuốc: gợi chuyện ốm đau. Nếu muốn biếu quà sức khỏe, chọn dạng thực phẩm như mật ong, trà, nấm.
• Đồ cũ, đồ đã dùng, đồ "đi lại" từ quà người khác tặng: không chỉ kiêng mà còn dễ bị phát hiện qua bao bì hay thiệp sót lại.
• Đồ vỡ, đồ nứt: chai lọ mẻ miệng, gốm có vết nứt. Kiểm tra kỹ trước khi mang đi.
• Đồ có hình ảnh tang tóc, ma quái: hiếm gặp với sản vật nhưng nên để ý giấy gói, thiệp.
• Quà toàn màu đen hoặc toàn màu trắng, như đã nói ở trên.

Con số và số lượng

Số 4 bị một số người kiêng vì âm Hán Việt "tứ" gần với "tử". Không nhiều gia đình Việt kiêng gắt, nhưng nếu biếu bộ quà gồm nhiều món giống nhau, như hộp bánh, chai rượu, chọn số lượng hai, ba, năm, sáu sẽ an toàn hơn bốn.

Trong cưới hỏi miền Bắc, số tráp ăn hỏi thường là số lẻ như năm, bảy, chín. Nhiều nơi còn có quan niệm lễ vật bên trong mỗi tráp nên là số chẵn, mang ý thành đôi. Quan niệm này không thống nhất giữa các vùng; nếu chuẩn bị quà cưới hỏi, nên hỏi người lớn trong hai bên gia đình thay vì tự quyết.

Quà theo đôi, như hai chai rượu, hai hộp trà, đôi bình, thường được chuộng trong dịp cưới vì tượng trưng cho cặp đôi. Với quà biếu thông thường, số lượng không quan trọng bằng chất lượng.

Kiêng theo người nhận

Người kiêng rượu, kiêng thịt. Phật tử ăn chay trường, người theo đạo Hồi, người đang điều trị bệnh gan, phụ nữ mang thai. Biếu rượu hay đồ có thịt là vô ý, dù người nhận có thể không nói ra.

Người theo tôn giáo có quy định ăn uống. Cộng đồng người Chăm theo Hồi giáo kiêng thịt lợn và đồ có cồn. Lạp xưởng, thịt gác bếp, rượu đều không hợp. Khi không chắc, chọn trà, trái cây, bánh không có mỡ lợn.

Người lớn tuổi có bệnh nền. Đồ quá mặn, quá ngọt, quá cứng không chỉ không dùng được mà còn khiến con cháu khó xử. Hỏi người nhà trước là cách tốt nhất.

Người đang có chuyện buồn. Mới mất người thân, mới gặp biến cố: tránh quà phô trương, rực rỡ; một món giản dị và lời hỏi thăm chân thành phù hợp hơn.

Kiêng vì tên gọi: chuyện chơi chữ trong quà ăn

Người Việt hay chơi chữ, và một số món ăn bị tránh chỉ vì tên gọi. Ở miền Nam, mâm ngũ quả ngày Tết quen với bộ "cầu sung vừa đủ xài" gồm mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài; nhiều nhà tránh chuối vì đọc gần với "chúi", sợ cả năm làm ăn chúi nhủi. Ở miền Bắc, mâm ngũ quả lại thường có nải chuối xanh đỡ lấy các quả khác, mang ý che chở. Cùng một thứ quả mà hai vùng hiểu ngược nhau.

Với giỏ quà biếu Tết ở miền Nam, vì vậy, có thể bớt chuối và thêm quýt, bưởi, xoài. Một số gia đình gốc Hoa tránh quả lê khi biếu vì chữ "lê" trong tiếng Hoa phát âm gần với chữ "ly" trong ly biệt. Những kiêng này không phổ biến khắp nơi, chỉ cần biết để điều chỉnh khi biếu người có nếp riêng.

Cách dễ nhất để không phạm vào những kiêng này là hỏi người nhà của người nhận, hoặc quan sát mâm ngũ quả, bàn thờ nhà họ những năm trước. Gia đình bày gì thì thường không kiêng thứ đó.

Kiêng phô trương: quà quá đắt cũng là một điều kỵ

Ít ai nói ra, nhưng quà quá đắt so với mức quan hệ là một điều nhiều người ngại. Người nhận vừa băn khoăn người tặng muốn nhờ việc gì, vừa áp lực phải đáp lễ tương xứng. Với nhà có hoàn cảnh bình thường, một giỏ quà quá sang còn khiến họ ngượng với hàng xóm.

Cách an toàn là để giá trị quà tương xứng với độ thân thiết và với chính mức sống của người nhận. Món quà vừa tầm, chọn kỹ, có câu chuyện thật luôn được đón nhận thoải mái hơn món quà làm người nhận phải đắn đo.

Lỡ chọn món bị kiêng thì làm thế nào

Nếu đã lỡ mua một món có thể bị kiêng, cách tốt nhất là đổi. Bộ dao đổi thành bộ chén trà, đồng hồ đổi thành khung ảnh hoặc hộp trà. Nếu không đổi được và người nhận là người thân, cứ nói thẳng một cách nhẹ nhàng: "Con biết mẹ cần bộ dao mới nên mua, mẹ cho con xin một đồng lấy hên nhé". Cách hóa giải bằng đồng xu tượng trưng được nhiều người chấp nhận vì biến việc tặng thành việc mua bán.

Với người không thân, đừng mạo hiểm. Một hộp trà, một giỏ trái cây, một hũ mật ong luôn là lựa chọn an toàn, ít khi chạm vào kiêng kỵ nào của bất cứ vùng miền hay tôn giáo nào.