Mười mấy năm trước, giỏ quà Tết sang thường là giỏ hàng ngoại: chai vang, hộp bánh quy bơ thiếc xanh, sô cô la, hạt dẻ nhập. Gần đây xu hướng đảo chiều; nhiều người chủ động tìm giỏ toàn sản vật Việt: chè, cà phê, hạt điều, mứt, nước mắm, lạp xưởng. Câu hỏi thực tế không phải bên nào "sang" hơn mà bên nào hợp với người nhận và đáng đồng tiền hơn.
Phần dưới so sánh hai kiểu giỏ trên những tiêu chí người mua thật sự quan tâm: giá trị thực của món bên trong, độ bền, rủi ro hàng giả, độ hợp người nhận và câu chuyện đi kèm.
So sánh nhanh hai kiểu giỏ
Đây là xu hướng chung, mỗi giỏ cụ thể còn tuỳ người làm. Dùng bảng như khung để đặt câu hỏi với nơi bán.
| Tiêu chí | Giỏ sản vật Việt | Giỏ hàng ngoại phổ thông |
|---|---|---|
| Giá trị thực của món | chè, hạt, nước mắm ngon có giá thật cao, khó độn | phần lớn là bánh, kẹo, nước trái cây giá trị thấp |
| Độ dùng hết | cao: dùng được trong mâm cỗ, pha mời khách | trung bình: bánh ngọt hay bị để lại |
| Rủi ro hàng giả | hàng trộn, hàng sai vùng, nhãn mập mờ | hàng nhái, hàng không rõ đường nhập, nhãn phụ thiếu |
| Câu chuyện | dễ kể: vùng trồng, mùa hái, người làm | chủ yếu nói về thương hiệu |
| Hợp người nhận | người lớn tuổi, gia đình, đối tác trân trọng hàng Việt | người trẻ, gia đình có trẻ nhỏ, người quen dùng đồ ngoại |
Giá trị thật nằm ở món, không nằm ở giỏ
Với giỏ quà Tết mua sẵn, một phần đáng kể số tiền nằm ở giỏ mây, hộp gỗ, giấy rơm, nơ, màng bọc và công kết. Điều này đúng với cả hai loại giỏ. Khác biệt là ở chỗ món bên trong. Giỏ hàng ngoại phổ thông thường dựa vào những món giá nhập thấp nhưng nhìn bắt mắt: hộp bánh quy thiếc lớn, lon nước trái cây, gói kẹo. Một chai vang nhãn lạ, giá nhập thấp có thể đứng giữa giỏ làm "điểm nhấn".
Giỏ sản vật Việt làm tử tế khó độn hơn, vì những món chủ lực như chè búp ngon, hạt điều loại hạt to, nước mắm cá cơm độ đạm cao, nấm hương rừng đều có giá thật. Nhưng giỏ sản vật làm ẩu cũng nhiều: chè cám đóng hộp đẹp, hạt điều vỡ trộn, mứt nhuộm màu. Vì thế, dù chọn loại nào, hãy hỏi nơi bán liệt kê từng món, khối lượng và xuất xứ, rồi tự cộng giá lẻ ước tính. Nếu tổng giá lẻ chưa tới một nửa giá giỏ, phần còn lại là bao bì và lợi nhuận.
Khi nào giỏ sản vật Việt là lựa chọn tốt hơn
Người nhận là người lớn tuổi hoặc gia đình đông người. Đồ khô cho mâm cỗ, chè mời khách, nước mắm chấm, lạp xưởng rán đều được dùng hết trong mấy ngày Tết. Bánh quy bơ thì thường nằm trong tủ tới hè.
Muốn quà có câu chuyện. Một gói chè hái từ đồi Tân Cương, cà phê rang từ vùng Buôn Ma Thuột, hạt điều từ Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai) cho người tặng nhiều điều để nói hơn một thương hiệu bánh mà ai cũng biết.
Người nhận là đối tác nước ngoài đang ở Việt Nam. Họ thường có sẵn đồ ngoại ở nhà; một hộp cà phê, trà, hạt điều đóng gói đẹp vừa lạ vừa mang về nước được.
Muốn tránh rượu. Giỏ hàng ngoại hầu như luôn có vang. Giỏ sản vật dễ thay rượu bằng trà, cà phê hay mật ong mà không thấy thiếu.
Khi nào giỏ hàng ngoại vẫn hợp
Nhà có trẻ nhỏ hoặc người trẻ quen khẩu vị ngọt. Sô cô la, bánh quy, kẹo trái cây được trẻ con ăn hết nhanh, trong khi măng khô hay chè búp chẳng ai trong nhà dùng.
Người nhận có thói quen dùng vang trong bữa ăn. Một chai vang ngon, rõ nguồn gốc là quà có ý với người biết thưởng thức; với người không uống, nó chỉ là vật trang trí.
Người nhận đã có quá nhiều đặc sản. Gia đình ở vùng sản xuất chè hay cà phê nhận thêm chè, cà phê thì khó tạo khác biệt; một món ngoại vừa phải lại đổi vị.
Rủi ro cần kiểm tra với từng loại
Mỗi kiểu giỏ có rủi ro riêng, và nhìn bên ngoài rất khó thấy. Trước khi chốt giỏ, nên lật kiểm tra:
- Hàng ngoại: sản phẩm nhập khẩu bán tại Việt Nam phải có nhãn phụ tiếng Việt ghi tên đơn vị nhập khẩu, thành phần, hạn dùng. Thiếu nhãn phụ là dấu hiệu hàng xách tay hoặc nhập không chính ngạch.
- Rượu vang: chai vang giá quá rẻ so với mặt bằng thường là hàng pha hoặc vang nhãn lạ; nếu không có hiểu biết, chọn giỏ không rượu an toàn hơn.
- Sản vật: hỏi rõ vùng trồng và mùa vụ. Chè ghi "Thái Nguyên" chung chung, hạt điều không rõ vùng, nước mắm không ghi độ đạm đều đáng hỏi lại.
- Cả hai: kiểm tra hạn dùng từng món, nhất là món dưới đáy giỏ, nơi hay giấu hàng sắp hết hạn.
Giỏ trộn: cách nhiều người đang chọn
Không nhất thiết phải chọn một trong hai. Một giỏ trộn thường cân bằng tốt: phần chính là sản vật Việt có giá trị thật như chè, hạt, nước mắm hoặc lạp xưởng, thêm một hai món ngoại nhỏ cho trẻ con như hộp sô cô la. Cách này giữ được câu chuyện hàng Việt mà vẫn có món cho mọi lứa tuổi trong nhà.
Nếu đặt giỏ cho nhiều nơi, hãy làm hai phiên bản trên cùng một khung: một bản nghiêng về đồ khô và trà cho người lớn tuổi, một bản có thêm bánh kẹo cho gia đình trẻ. Chi phí chênh không nhiều mà mỗi nhà nhận được món mình dùng.
Giỏ sản vật chỉ hơn khi được kể đúng
Ưu thế lớn nhất của giỏ sản vật Việt là câu chuyện, nhưng ưu thế đó mất sạch nếu người nhận không biết mình đang cầm gì. Một túi chè không ghi vùng, một hũ mứt không ghi nơi làm thì trông chẳng khác hàng chợ. Hãy kèm một tấm thẻ nhỏ, mỗi món một hai dòng: chè hái vụ thu ở vùng nào, nên pha nước khoảng tám mươi độ; nước mắm cá cơm độ đạm bao nhiêu, nên dùng chấm thay vì nấu; lạp xưởng nên rán nhỏ lửa hay hấp.
Thẻ không cần văn hoa. Điều người nhận cần là thông tin để dùng món đó cho đúng, và một chi tiết khiến món đó khác hàng siêu thị. Chính những dòng này làm người nhận nhớ quà của bạn, điều mà chai vang nhãn lạ hay hộp bánh quy thiếc khó làm được.
Nếu giỏ do cửa hàng kết, hãy hỏi họ có sẵn thông tin vùng trồng, mùa vụ, nơi sản xuất của từng món không. Cửa hàng trả lời được rõ ràng thường cũng là cửa hàng nhập hàng cẩn thận; cửa hàng chỉ nói chung chung "hàng đặc sản loại một" thì nên dè chừng.
Một mẹo nhỏ khi tự viết thẻ: ghi luôn cách bảo quản sau khi mở. Chè nên cho vào hộp kín, để xa bếp; hạt điều đã mở túi nên kẹp miệng và dùng trong vài tuần; nước mắm ngon để nơi mát, không cần cho tủ lạnh. Người nhận được hướng dẫn rõ thì món quà được dùng trọn, thay vì hỏng dở dang trong tủ bếp.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ quà Tết sản vật Việt có kém sang hơn giỏ hàng ngoại không?
Không nhất thiết. Độ sang nằm ở chất lượng món và cách trình bày. Một hộp chè ngon, hạt điều hạt to, nước mắm thượng hạng đóng hộp gọn gàng hoàn toàn trang trọng như giỏ vang và bánh quy.
Làm sao biết giỏ quà có đáng giá tiền không?
Yêu cầu danh sách từng món kèm khối lượng, xuất xứ, rồi ước tính giá lẻ. Nếu tổng giá lẻ thấp hơn nhiều so với giá giỏ, bạn đang trả phần lớn cho bao bì.
Hàng ngoại trong giỏ quà cần có nhãn phụ không?
Có. Hàng nhập khẩu lưu thông tại Việt Nam phải có nhãn phụ tiếng Việt với thông tin đơn vị nhập khẩu, thành phần, hạn dùng. Thiếu nhãn phụ là dấu hiệu nên cân nhắc.
Giỏ quà Tết cho đối tác nước ngoài nên chọn loại nào?
Thường nên chọn sản vật Việt đóng gói kín, gọn như cà phê, trà, hạt điều, kẹo dừa. Họ đã quen đồ ngoại, còn món Việt vừa có câu chuyện vừa mang về nước được.
Có nên bỏ rượu vang khỏi giỏ quà Tết?
Nếu không biết chắc người nhận có uống, nên bỏ. Thay bằng trà ngon, cà phê hoặc mật ong vẫn giữ được độ trang trọng mà không ai phải khó xử.
