Cùng một hộp quà Tết, mang biếu bố mẹ vợ thì được khen chu đáo, mang biếu thầy giáo cũ lại hoá khách sáo, còn mang biếu sếp thì có khi thành khó xử. Chọn quà Tết bằng sản vật không khó ở chỗ món nào ngon, mà ở chỗ món nào hợp với người nhận: tuổi tác, khẩu vị, nếp sinh hoạt của gia đình và khoảng cách giữa hai bên.
Dưới đây đi lần lượt từng kiểu người nhận hay gặp nhất dịp cuối năm. Mỗi kiểu có món nên chọn, món nên tránh và mức trang trọng vừa phải. Chuyện chia theo ngân sách có chuyên mục riêng; ở đây chỉ bàn chuyện hợp người, hợp dịp.
Bố mẹ, ông bà: chọn món dùng được ngay trong mấy ngày Tết
Hỏi xem trong nhà đang thiếu gì. Nhà ở quê thường đã có sẵn bánh chưng, giò, dưa hành do họ hàng gói chung. Thứ còn thiếu hay là đồ khô cho mâm cỗ: măng khô, miến dong, nấm hương, mộc nhĩ. Một gói măng nứa hay măng vầu phơi kỹ từ vùng núi phía Bắc, nửa cân nấm hương rừng cánh dày, vài bó miến dong Bình Liêu (Quảng Ninh) là quà đúng việc, mở ra nấu được ngay bát canh ngày mồng Một.
Chọn đồ ngon hơn mức nhà vẫn dùng, không cần lạ. Ông bà quen pha chè thì một gói chè búp Tân Cương hái vụ thu, cánh nhỏ, xoăn chặt sẽ được dùng tới hạt cuối cùng để mời khách đến chúc Tết. Nhà hay chấm nước mắm thì một chai nước mắm cá cơm độ đạm cao từ Phú Quốc hay Phan Thiết đáng giá hơn một hộp bánh quy ngoại.
Tránh món bắt người già phải kiêng. Nhiều cụ đang giữ đường huyết, huyết áp hay dạ dày. Hộp mứt ngọt lịm, rượu mạnh, đồ quá mặn như mắm tôm chua, cá khô nặng muối dễ thành món để đó. Nếu biết rõ bệnh nền của người nhận, hãy nghiêng về trà, hạt, nấm, rau củ sấy không đường.
Đừng mua thứ cần chế biến cầu kỳ khi nhà chỉ còn hai ông bà. Một con gà đồi, một cân thịt trâu tươi hay túi hải sản đông lạnh lớn là gánh nặng với người già sống một mình: phải làm, phải cất, tủ lạnh không đủ chỗ. Đồ khô, đồ đóng gói kín, chia phần nhỏ vẫn là lựa chọn an toàn.
Nhà người yêu, bố mẹ vợ hoặc chồng: chỉn chu nhưng đừng phô
Lần đầu sang chúc Tết nhà người yêu, cái bị soi không phải giá tiền mà là sự tinh ý. Một giỏ nhỏ ba bốn món, có món ngọt, món mặn và món để pha uống, gọn gàng, thắt nơ màu đỏ hoặc vàng là vừa. Gợi ý dễ ghép: một hộp chè ngon, một hũ mứt gừng hoặc mứt sen Huế ít đường, một gói lạp xưởng hay một hộp hạt điều rang muối. Nhà miền Bắc thích thêm một quả bưởi Diễn vàng da để bày ban thờ; nhà miền Nam quý cặp dưa hấu ruột đỏ hoặc chục quýt hồng Lai Vung còn nguyên lá.
Nên hỏi người yêu trước hai điều: bố mẹ có uống rượu không và nhà có ai ăn chay không. Rượu là món dễ gây ý kiến nhất; nếu chưa chắc, bỏ hẳn. Nhà theo đạo Phật ăn chay mồng Một hoặc ngày rằm thì giỏ quà toàn đồ mặn từ thịt sẽ kém ý. Nếu biết quê bố mẹ người yêu ở đâu, đừng mang đúng đặc sản quê họ, vì họ sành món đó hơn mình; mang đặc sản quê mình kèm vài câu giới thiệu lại thành chuyện để nói trong bữa cơm.
Với bố mẹ vợ hoặc chồng đã quen, quà có thể thực dụng hơn: một thùng nước mắm dùng cả năm, bao gạo tám thơm vụ mới, vài cân lạp xưởng chia cho các cô dì. Thứ người lớn nhớ lâu thường là món dùng hằng ngày chứ không phải hộp quà đẹp nhất.
Thầy cô, bác sĩ, người từng giúp mình: quà nhỏ, có câu chuyện
Đây là nhóm dễ làm quá tay nhất. Người nhận thường ngại món đắt, vì món đắt mang theo cảm giác mắc nợ. Quà Tết cho thầy cô hay người từng giúp đỡ nên nhỏ, dùng được và có lý do riêng:
- Một gói trà hoặc cà phê từ đúng vùng mình đang sống hoặc làm việc, kèm tấm thiệp viết tay vài dòng nhắc lại chuyện cũ.
- Một hộp đặc sản khô vừa tay như ô mai, kẹo cu đơ Hà Tĩnh, mè xửng Huế hay bánh pía, đủ để cả nhà người nhận ăn trong buổi chiều.
- Một chai nước mắm ngon hoặc một hũ ruốc tôm, loại quà bếp nào cũng dùng tới mà không ai thấy nặng lòng khi nhận.
- Với thầy cô đang công tác tại trường công lập, tránh phong bì, phiếu mua hàng và quà giá trị lớn; một món nhỏ mang dấu ấn riêng đúng mực hơn nhiều.
- Với bác sĩ, điều dưỡng đang điều trị cho người nhà, bệnh viện thường có quy định không nhận quà; lời cảm ơn và một món ăn nhỏ sau khi xuất viện là cách phổ biến hơn.
Sếp và cấp trên: món khó sai, giá trị vừa phải
Biếu sếp quà Tết là chuyện tuỳ văn hoá từng nơi. Ở nhiều công ty tư nhân, nhân viên góp tiền mua chung một giỏ quà gửi tới nhà sếp là chuyện bình thường; ở công ty nước ngoài, nhân viên tặng quà lên cấp trên có khi bị coi là không phù hợp theo quy tắc ứng xử. Nếu cấp trên là cán bộ, công chức nhà nước, pháp luật về phòng chống tham nhũng cấm nhận quà liên quan tới công việc mình giải quyết, nên tốt nhất không biếu.
Khi đã quyết định biếu, hãy chọn món khó sai: chè ngon, cà phê rang mộc từ Buôn Ma Thuột, hộp hạt dinh dưỡng, nước mắm thượng hạng, một giỏ trái cây đẹp. Những món này dùng được cho cả gia đình sếp, không đòi hỏi hiểu biết riêng như rượu vang hay xì gà, và không ai đem ra so giá. Tránh đồ cá nhân như quần áo, nước hoa, đồ trang sức; tránh cả những món quá đắt so với lương mình, vì người nhận khó xử và đồng nghiệp dễ bàn tán.
Một kinh nghiệm ít người nói: quà gửi tới văn phòng nên là đồ không mùi, gọn, dễ mang về. Một hộp mực khô hay cá khô dù ngon đến đâu cũng làm cả tầng lầu ám mùi suốt buổi chiều.
Bảng tóm tắt: người nhận, món nên chọn và món nên tránh
Nếu đang vội, có thể dùng bảng dưới làm điểm xuất phát rồi điều chỉnh theo hiểu biết riêng về người nhận.
| Người nhận | Nên chọn | Nên tránh |
|---|---|---|
| Ông bà, bố mẹ ở quê | măng khô, miến dong, nấm hương, chè búp, nước mắm ngon | mứt quá ngọt, rượu mạnh, đồ phải chế biến cầu kỳ |
| Nhà người yêu lần đầu | giỏ nhỏ 3–4 món: chè, mứt ít đường, hạt, trái cây bày ban thờ | rượu khi chưa biết gia đình, đặc sản đúng quê họ |
| Thầy cô, người từng giúp | trà, ô mai, kẹo đặc sản, thiệp viết tay | phong bì, phiếu mua hàng, quà đắt tiền |
| Sếp, cấp trên | chè, cà phê, hạt, nước mắm thượng hạng, giỏ trái cây | đồ cá nhân, đồ có mùi, món quá đắt |
| Hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp | túi nhỏ đồng loạt: mứt, bánh, hạt, lạp xưởng | quà chênh lệch giữa các nhà |
Hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp: chuẩn bị đồng loạt, đều tay
Với những người mình gặp hằng ngày, điều quan trọng nhất là đều. Mười túi quà giống nhau, mỗi túi một hộp mứt và một gói hạt, tốt hơn năm túi to năm túi bé. Người nhận ở cạnh nhau sẽ so, dù không ai nói ra. Nên đặt một lần cho cả nhóm, chọn món chịu được vài tuần như bánh kẹo đóng hộp, hạt điều, mứt dừa, lạp xưởng khô hút chân không.
Nếu muốn có dấu ấn, kẹp vào mỗi túi một gói nhỏ đặc sản quê mình: vài trăm gam chè, một túi khô cá, một gói bánh tráng. Món nhỏ có xuất xứ rõ ràng thường được nhớ hơn hộp quà công nghiệp mua ở siêu thị.
Những lỗi hay gặp khi chọn quà Tết theo người nhận
- Mua theo mình thích chứ không theo người nhận. Người trẻ hay chọn hộp quà màu mè, nhiều bánh ngoại; người lớn tuổi lại quý món dùng được.
- Biếu trái cây chưa chín hoặc sắp hỏng. Quà Tết thường để bày trên ban thờ tới hết mùng Ba, thậm chí tới rằm tháng Giêng; trái cây phải chịu được vài ngày.
- Quên hỏi chuyện ăn kiêng, ăn chay, kiêng rượu. Một câu hỏi trước tránh được cả giỏ quà để không.
- Giỏ quà nhiều lớp giấy, ít đồ. Người nhận mở ra thấy lớp giấy rơm dày hơn lớp hàng thì ấn tượng giảm hẳn.
- Để nguyên tem giá. Bóc tem giá và hoá đơn trước khi gói, trừ khi người nhận cần đổi hàng.
Câu hỏi thường gặp
Quà Tết biếu bố mẹ ở quê nên chọn món gì cho thiết thực?
Đồ khô cho mâm cỗ như măng, miến, nấm hương, kèm chè ngon hoặc nước mắm loại tốt. Đây là những thứ được dùng hết trong dịp Tết và sau Tết, không để mốc trong tủ như bánh kẹo.
Lần đầu đến nhà người yêu dịp Tết nên mang bao nhiêu món?
Ba đến bốn món gọn trong một giỏ hoặc hộp là vừa. Nhiều hơn dễ thành phô trương, ít quá lại kém trang trọng. Nên có một món bày ban thờ như trái cây hoặc hộp mứt.
Có nên tặng rượu làm quà Tết không?
Chỉ nên tặng khi biết chắc người nhận có dùng và không phải kiêng vì sức khoẻ. Nếu tặng, chọn chai nhỏ, rõ nguồn gốc, và đừng bao giờ coi rượu là món mặc định cho mọi người lớn.
Biếu thầy cô dịp Tết có bị xem là không phù hợp không?
Món nhỏ mang tính tri ân như trà, bánh kẹo đặc sản, thiệp viết tay là bình thường. Tránh phong bì, phiếu mua hàng hay quà đắt tiền, nhất là khi con mình đang học thầy cô đó.
Quà Tết gửi tới công ty có cần tránh món gì?
Tránh đồ có mùi mạnh như cá khô, mắm, sầu riêng, và đồ tươi cần bảo quản lạnh. Văn phòng đông người, quà để cả buổi trên bàn; món khô, kín, không mùi là an toàn nhất.
