Vu Lan, rằm tháng Bảy âm lịch, là mùa báo hiếu. Nhiều gia đình ăn chay trong tháng này hoặc ít nhất vào ngày rằm, lên chùa cầu an cho cha mẹ còn sống, cầu siêu cho người đã khuất. Quà Vu Lan vì thế khác hẳn quà Tết: không cần hộp to, càng thanh đạm, càng dùng được trong bữa chay càng đúng ý.
Sản vật hợp Vu Lan là những thứ người già hay dùng trong bếp chay: nấm, hạt sen, miến, đậu, tương, trà. Dưới đây là gợi ý chọn, cách nhận hàng chuẩn và cách trao quà để cha mẹ thấy được lòng mình hơn là thấy giá tiền.
Vu Lan nên biếu quà theo tinh thần nào
Lễ Vu Lan gắn với tích Mục Kiền Liên cứu mẹ trong Phật giáo, và ở Việt Nam đã thành dịp con cái nhớ ơn cha mẹ, không riêng gì người theo đạo Phật. Từ vài thập kỷ nay có thêm tục cài bông hồng trên áo: hồng đỏ cho người còn mẹ, hồng trắng cho người đã mất mẹ.
Tinh thần của quà Vu Lan là sự chăm chút chứ không phải độ sang. Một túi nấm hương rừng mua tận nơi, một hũ tương ngon, một gói hạt sen để mẹ nấu chè, đi cùng một bữa cơm chay con tự nấu, thường được nhớ lâu hơn một giỏ quà nhập khẩu.
Cũng nên lưu ý: trong tháng Bảy nhiều nhà kiêng sát sinh, nên tránh biếu đồ mặn như giò chả, hải sản tươi, thịt khô vào đúng ngày rằm nếu không chắc gia đình người nhận có ăn mặn hay không.
Sản vật hợp bếp chay tháng Bảy
Nấm hương rừng. Nấm hương mọc ở vùng núi phía Bắc như Lào Cai, Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang… thường nhỏ, mũ dày, nâu sẫm, mặt mũ có vân nứt, mùi thơm đậm khi ngâm. Đây là món "xương sống" của bếp chay: nấu canh, kho, xào, làm nước dùng.
Hạt sen. Hạt sen Huế, hạt sen Đồng Tháp đều nổi tiếng. Hạt sen khô dùng nấu chè, hầm, nấu cháo; nhiều người lớn tuổi thích chè hạt sen long nhãn vào buổi tối.
Miến dong. Miến dong Bình Liêu (Quảng Ninh) và miến các làng nghề phía Bắc làm từ tinh bột dong riềng, sợi dai, nấu không nát. Món miến xào nấm, canh miến chay là món quen của mâm cỗ chay.
Tương Bần, xì dầu, đậu phụ khô. Tương Bần (Hưng Yên) là thứ chấm quen thuộc của người miền Bắc khi ăn chay, thay cho nước mắm. Một hũ tương ngon là món quà nhỏ mà người nấu bếp rất quý.
Mộc nhĩ, măng khô, đậu các loại. Mộc nhĩ, măng khô vùng núi, đậu xanh, đậu đen xanh lòng là những thứ dùng quanh năm, biếu lúc nào cũng tiện.
Trà và bột sắn dây. Trà xanh, trà sen để mời khách đến lễ; bột sắn dây pha uống ngày nóng tháng Bảy. Đây là những món người già hay tự mua, nên biếu hàng tốt hơn hàng họ thường dùng là đủ ý.
Phân biệt hàng chuẩn và hàng kém khi mua đồ chay
Hàng khô dịp Vu Lan bán rất chạy, kéo theo nhiều hàng trôi nổi. Mấy dấu hiệu dưới đây giúp chọn được hàng tốt:
| Món | Hàng tốt | Hàng đáng ngờ |
|---|---|---|
| Nấm hương | Cỡ nhỏ đến vừa, mũ dày, cuống ngắn, mùi thơm rõ khi ngâm | Cỡ to đều, mũ mỏng, mùi nhạt hoặc có mùi lạ, ngâm ra nước đục |
| Miến dong | Sợi trong, màu hơi ngà, bẻ khó gãy, nấu dai | Sợi trắng đục hoặc trắng bóng bất thường, nấu nhanh nát, có thể pha bột khác |
| Hạt sen | Màu ngà tự nhiên, hạt chắc, có mùi sen nhẹ | Trắng bóc, mùi hắc, có thể đã tẩy trắng |
| Mộc nhĩ | Khô, mỏng vừa, ngâm nở đều, giòn | Ẩm, dính, mùi mốc hoặc mùi hoá chất |
Quà cho cha mẹ đã khuất và lễ vật lên chùa
Với người đã mất cha mẹ, Vu Lan là dịp làm mâm cơm chay cúng và lên chùa. Lễ vật dâng lên ban thờ thường là hương, hoa, trái cây, xôi chè; người trong nhà có thể góp thêm sản vật quê để làm mâm cỗ. Hoa nên chọn hoa tươi như sen, cúc, huệ; tránh hoa giả.
Nếu mang đồ lên chùa, nhiều chùa vui lòng nhận các thứ dùng được cho bếp chung: gạo, dầu ăn, nấm khô, miến, đậu, tương. Những thứ này thiết thực hơn đồ vàng mã, và đúng với tinh thần làm phúc. Trước khi mang nhiều, nên hỏi nhà chùa cần gì để tránh dư thừa.
Trao quà Vu Lan sao cho có ý
Món quà Vu Lan trọn vẹn thường là thời gian. Có thể làm theo các bước giản dị:
- Hỏi trước cha mẹ có ăn chay ngày rằm hay cả tháng, để chọn sản vật cho đúng.
- Về nhà sớm một ngày, mang theo sản vật và cùng mẹ đi chợ thêm rau.
- Nấu một mâm chay đơn giản từ chính những thứ mình mang về: canh nấm, miến xào, đậu phụ sốt tương, chè hạt sen.
- Cùng cha mẹ đi lễ chùa nếu cha mẹ muốn.
- Để lại phần sản vật còn dư trong bếp, ghi chú cách bảo quản nếu là đồ lạ.
Khi không về được: gửi quà Vu Lan từ xa
Nhiều người con làm việc xa, không kịp về đúng rằm. Đồ khô là lựa chọn hợp nhất để gửi: nấm hương, miến, hạt sen, mộc nhĩ đều nhẹ, không cần lạnh, chịu được vài ngày đi đường. Tương và nước chấm đóng chai thì phải bọc chống đổ, chèn kỹ, ghi rõ "hàng dễ vỡ".
Gửi sớm trước rằm ba, bốn ngày để cha mẹ còn kịp dùng cho mâm cúng. Kèm theo một tờ giấy viết tay: món nào để nấu gì, ngâm bao lâu, cất ở đâu. Với cha mẹ lớn tuổi, những dòng chỉ dẫn cụ thể ấy vừa tiện vừa cho thấy con vẫn nhớ đến bếp nhà mình.
Một cuộc gọi video đúng tối rằm, khi cả nhà đang ngồi trước mâm cơm chay nấu từ chính sản vật mình gửi về, có khi còn quý hơn món quà. Đừng để món quà thay cho cuộc gọi.
Mua sản vật chay ở đâu cho yên tâm
Đồ khô vùng núi như nấm hương, măng, mộc nhĩ nên mua ở nơi bán có nguồn rõ: hợp tác xã, hộ làm lâu năm ở địa phương, cửa hàng có nhãn ghi rõ nơi sản xuất. Ở chợ đầu mối thành phố, nấm hương nhập và nấm hương rừng hay bày lẫn với nhau; hỏi rõ xuất xứ và xin ngửi, xin ngâm thử một cái nếu mua nhiều.
Tương Bần ngon có màu nâu cánh gián, sánh, có lớp xác đậu mịn lắng dưới đáy, vị ngọt đậm của đỗ tương và xôi nếp lên men, mặn vừa. Tương loãng, chua gắt hoặc có mùi lạ thì nên tránh. Miến dong mua loại đóng gói có nhãn, xem kỹ thành phần ghi "tinh bột dong riềng" thay vì chỉ ghi "tinh bột".
Những điều nên tránh khi chọn quà Vu Lan
- Giỏ quà kết sẵn nặng về hình thức, nhiều đồ đóng hộp nhập khẩu mà cha mẹ ít dùng.
- Thực phẩm chức năng quảng cáo "chữa" bệnh tuổi già; quà sức khoẻ nên hỏi ý bác sĩ trước.
- Đồ chay giả mặn quá nhiều phụ gia, màu và hương liệu; nếu mua, chọn loại có nhãn rõ cơ sở sản xuất.
- Hoa trắng tặng người còn cha mẹ, vì dễ gợi liên tưởng tang lễ.
- Quà quá đắt khiến cha mẹ áy náy, cất đi không dám dùng.
Câu hỏi thường gặp
Lễ Vu Lan là ngày nào?
Vu Lan rơi vào rằm tháng Bảy âm lịch, tức ngày 15 tháng 7 âm lịch hằng năm. Nhiều chùa tổ chức lễ trong suốt tháng Bảy, nên gia đình có thể chọn ngày thuận tiện trong tháng để về thăm cha mẹ.
Vu Lan có nên tặng quà mặn không?
Nếu cha mẹ không ăn chay thì vẫn được, nhưng nên tránh trao vào đúng ngày rằm, vì nhiều nhà kiêng sát sinh trong ngày này. An toàn nhất vẫn là sản vật chay hoặc đồ khô dùng quanh năm.
Nấm hương rừng và nấm hương trồng khác nhau thế nào?
Nấm hương rừng thường nhỏ, mũ dày, vân nứt, mùi đậm và giá cao. Nấm hương trồng to và đều hơn, mùi nhẹ hơn, giá mềm. Cả hai đều dùng được; quan trọng là có nguồn gốc rõ, khô và không có mùi lạ.
Tháng Bảy có kiêng biếu quà gì không?
Dân gian coi tháng Bảy là tháng cô hồn nên nhiều người ngại làm việc lớn, nhưng biếu quà cho cha mẹ thì không kiêng. Nên tránh những món mang màu tang như hoa trắng cho người còn cha mẹ, và tránh đồ mặn vào ngày rằm.
Biếu đồ khô dịp Vu Lan bao nhiêu là đủ?
Một vài món, mỗi món lượng vừa dùng trong một hai tháng là đủ, ví dụ vài lạng nấm hương, một cân miến, nửa cân hạt sen. Mua quá nhiều đồ khô dễ bị ẩm, mọt trước khi dùng hết.
