Mỗi mùa Trung thu, quầy bánh bày hàng trăm loại hộp, giá chênh nhau cả chục lần. Nhưng bánh bên trong thường chỉ khác nhau ở nhân và độ tươi; phần chênh lớn nằm ở vỏ hộp, thương hiệu và khuyến mãi kèm theo. Biết đọc nhãn và hiểu người nhận thì không cần hộp đắt vẫn biếu được bánh ngon.
Bài này đi thẳng vào những việc cần làm: phân biệt bánh nướng với bánh dẻo, chọn nhân theo người ăn, đọc ngày sản xuất và hạn dùng, và nhận ra những hộp quà "toàn vỏ".
Bánh nướng và bánh dẻo khác nhau thế nào
Hai loại bánh truyền thống của người Việt khác hẳn nhau về cách làm, độ bền và người hợp ăn.
| Tiêu chí | Bánh nướng | Bánh dẻo |
|---|---|---|
| Vỏ | Bột mì, nướng vàng, mặt bánh bóng nhờ quét trứng | Bột nếp rang, nước đường, thường có mùi hoa bưởi, không nướng |
| Độ bền | Bền hơn; bánh công nghiệp đóng gói kín có hạn dài hơn | Nhanh khô cứng hoặc chảy nước; nên ăn sớm |
| Vị | Đậm, béo, thơm mùi nướng | Ngọt mát, mềm, dẻo |
| Hợp với | Người thích vị đậm, ăn kèm trà đặc | Người thích vị thanh, trẻ em, người răng yếu (nhân mềm) |
Chọn nhân theo người nhận
Nhân thập cẩm. Gồm lạp xưởng, mỡ đường, hạt dưa, vừng, lá chanh, mứt bí… Là vị "đúng chất" với người lớn tuổi miền Bắc. Nhưng nhân này nhiều mỡ và đường, không hợp người đang ăn kiêng.
Đậu xanh, hạt sen, khoai môn. Vị dịu, dễ ăn, hợp nhiều lứa tuổi. Nhân hạt sen hay được người ăn chay hoặc người lớn tuổi ưa vì thanh. Có thể chọn loại có hoặc không có trứng muối.
Trứng muối. Lòng đỏ trứng muối làm bánh đậm và mặn mòi hơn. Người thích sẽ rất thích, nhưng người kiêng cholesterol nên tránh. Hỏi trước thì hơn.
Nhân kiểu mới. Trà xanh, sô cô la, phô mai, nhân chảy trứng muối hợp người trẻ và trẻ em. Đừng đem hộp toàn nhân kiểu mới biếu ông bà quen bánh cũ.
Bánh ít đường, bánh chay. Nhiều cơ sở làm bánh ít đường. "Ít đường" không có nghĩa là không ảnh hưởng đường huyết, vì vỏ bánh vẫn là tinh bột; với người tiểu đường, nên biếu kèm trà hoặc trái cây thay vì cả hộp bánh.
Đọc nhãn hộp bánh trong ba mươi giây
Hộp bánh đóng gói bán ra thị trường phải có nhãn. Trước khi trả tiền, lật hộp và xem lần lượt:
- Ngày sản xuất và hạn sử dụng. Ưu tiên hộp sản xuất gần ngày rằm. Bánh nướng làm từ đầu tháng Bảy âm lịch tuy còn hạn nhưng đã mất độ thơm.
- Tên và địa chỉ cơ sở sản xuất. Hộp không ghi rõ nơi làm, chỉ có tên thương hiệu chung chung hoặc toàn chữ nước ngoài mà không có nhãn phụ tiếng Việt thì nên bỏ qua.
- Thành phần. Xem nhân có những gì, có chất bảo quản hay không. Bánh để được càng lâu ở nhiệt độ thường thì càng nên đọc kỹ dòng này.
- Khối lượng từng chiếc. Cùng là "hộp bốn bánh" nhưng có hộp bánh 150 gram, có hộp chỉ 100 gram. So giá phải so theo khối lượng bánh, không so theo hộp.
- Gói hút ẩm, gói khử oxy. Bánh công nghiệp thường có; đừng để trẻ nhỏ cầm nhầm vào miệng.
Bánh thủ công hay bánh công nghiệp
Bánh của các lò thủ công, làm ít, bán trong vài ngày thường thơm hơn, vỏ mềm hơn, nhân ít ngọt gắt. Đổi lại, bánh không có chất bảo quản nên chỉ ngon trong vài ngày đến khoảng một tuần, phải ăn sớm và cần mua sát ngày. Hợp để biếu người ở gần, trao tận tay.
Bánh công nghiệp của các hãng lớn đóng gói từng chiếc, hạn dùng dài hơn, chất lượng đồng đều, có hoá đơn rõ ràng. Hợp để gửi đi xa, biếu số lượng nhiều hoặc biếu người nhận chưa dùng ngay.
Một cách dung hoà là biếu bánh thủ công cho người thân ở gần và chọn bánh đóng gói cho những người ở xa. Dù chọn loại nào, cũng nên biếu sớm vài ngày trước rằm để người nhận còn bày mâm.
Nhận ra hộp quà "toàn vỏ" và những bẫy khác
Hộp nặng mà bánh nhẹ. Hộp gỗ, hộp sơn mài, hộp có đèn, có ngăn kéo, kèm bình rượu, ấm chén làm giá đội lên nhiều lần. Nếu người nhận không cần những thứ đó, đây là tiền đổ vào thùng rác sau rằm.
Bánh không nhãn, không nguồn gốc. Bánh bán trôi nổi ở vỉa hè, trên mạng với giá rẻ bất thường, không ghi cơ sở sản xuất, có khi là hàng tồn hoặc hàng nhập không rõ đường đi. Đừng mang loại này đi biếu.
Bánh giảm giá sau rằm. Sau rằm, bánh được bán đổ đống với giá rất rẻ. Mua để nhà ăn thì được, còn để dành biếu năm sau hay biếu muộn thì không nên vì bánh đã cũ.
Hộp nhiều bánh nhân giống nhau. Một hộp bốn chiếc cùng một nhân khiến người nhận ngán. Chọn hộp phối hai, ba loại nhân hoặc tự ghép.
Biếu bao nhiêu và cách trao
Với gia đình người nhận đông người, một hộp bốn bánh cỡ vừa là đủ. Với người sống một mình hay vợ chồng già, hai chiếc bánh kèm một ít trà hoặc trái cây tinh tế hơn hộp to. Mức giá phổ biến cho một hộp bánh biếu ở thành phố trải từ vài trăm nghìn đến hơn một triệu đồng, tuỳ thương hiệu và vỏ hộp; số tiền không nói lên tấm lòng bằng việc chọn đúng vị người nhận thích.
Khi trao, nói một câu về bánh: "bánh nhân hạt sen, con chọn vì bà thích vị thanh" giúp người nhận biết mình được nghĩ tới. Và nhớ đừng biếu bánh vào chính đêm rằm; trước một, hai ngày mới là đúng lúc.
Tự ghép hộp thay vì mua hộp làm sẵn
Nhiều tiệm cho khách chọn từng chiếc bánh rồi xếp vào hộp trống. Cách này có ba cái lợi: chọn được đúng nhân người nhận thích, chọn được bánh mới ra lò, và không phải trả tiền cho những món kèm không cần. Một hộp giấy cứng màu trầm, buộc dây vải hoặc dây cói, trông vẫn trang nhã.
Khi tự ghép, nên phối theo nguyên tắc "một đậm, một thanh": một chiếc nướng thập cẩm hoặc trứng muối, một chiếc nướng đậu xanh hay hạt sen, một chiếc dẻo. Với nhà có trẻ nhỏ, thêm một chiếc nhân kiểu mới. Bốn chiếc bốn vị, cả nhà ai cũng có phần mình thích.
Nếu biếu nhiều nhà cùng lúc, hãy ghi nhãn nhân lên giấy dán nhỏ ở mỗi chiếc. Người nhận khỏi phải cắt thử từng chiếc mới biết nhân gì, nhất là khi bánh được mang ra bày mâm cúng trước rồi mới ăn.
Bảo quản bánh trước và sau khi trao
Bánh nướng và bánh dẻo đều nên để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng chiếu vào hộp trong xe hay trên bàn làm việc. Đừng để hộp bánh trong cốp xe máy nhiều giờ giữa trưa: nhân mỡ đường dễ chảy dầu, vỏ bánh dẻo dễ rịn nước.
Bánh dẻo đã bóc nên ăn trong ngày; nếu còn thừa, bọc kín màng thực phẩm rồi để ngăn mát, khi ăn để về nhiệt độ phòng một lúc cho vỏ mềm lại. Bánh nướng đã cắt cũng bọc kín để vỏ không khô. Khi bánh có mùi chua, mùi dầu ôi hoặc thấy đốm mốc ở nhân, phải bỏ cả chiếc, không cắt bỏ phần mốc rồi ăn tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bánh trung thu để được bao lâu?
Tuỳ loại. Bánh thủ công không chất bảo quản thường chỉ ngon trong vài ngày đến khoảng một tuần. Bánh công nghiệp đóng gói kín có hạn dài hơn, ghi trên vỏ. Bánh dẻo nhanh hỏng hơn bánh nướng; sau khi bóc nên ăn trong ngày.
Biếu ông bà nên chọn bánh nhân gì?
Ông bà quen vị cũ thường thích nhân thập cẩm hoặc đậu xanh, hạt sen. Nếu ông bà ăn kiêng hay răng yếu, chọn bánh dẻo nhân mềm, ít ngọt và cắt nhỏ khi mời. Hỏi người nhà trước về chế độ ăn sẽ chắc hơn.
Có nên biếu bánh trung thu nhân kiểu mới không?
Có, nếu người nhận là người trẻ, gia đình có trẻ nhỏ hoặc bạn bè thích khám phá. Với người lớn tuổi, nên phối ít nhất một, hai chiếc nhân truyền thống trong hộp.
Người bị tiểu đường có ăn được bánh trung thu không?
Bánh trung thu nhiều tinh bột và đường, kể cả loại ghi ít đường. Người tiểu đường nếu ăn nên ăn một miếng nhỏ theo lời khuyên của bác sĩ. Biếu những người này, nên thay phần lớn bánh bằng trà hoặc sản vật khác.
Vì sao cùng hộp bốn bánh mà giá chênh nhau nhiều?
Vì khối lượng từng chiếc, nguyên liệu nhân, thương hiệu và đặc biệt là vỏ hộp khác nhau. Muốn so giá đúng, hãy so theo khối lượng bánh và loại nhân, bỏ qua phần vỏ hộp và quà kèm.
Bánh trung thu sau rằm còn biếu được không?
Về lệ thì quà Trung thu nên trao trước rằm. Biếu sau rằm dễ bị hiểu là quà thừa. Nếu lỡ dịp, thay bằng trà hoặc trái cây và gọi đó là quà thăm hỏi.
