Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 luôn kèm một nỗi băn khoăn của phụ huynh và học trò: tặng gì để thầy cô vui mà không bị coi là "chạy chọt", không gây khó cho thầy cô khi nhận. Sản vật là lối đi hợp lý: giá trị vừa phải, mang dấu ấn quê hương hoặc tấm lòng người tặng, dùng được cho cả gia đình thầy cô.
Bài này gợi ý theo từng cấp học, chọn món gì, chi bao nhiêu, cách trao để giữ đúng mực, và những thứ không nên đặt vào giỏ quà 20/11.
Vì sao sản vật hợp ngày 20/11
Món quà ngày Nhà giáo có giá trị nhất là lời tri ân. Một gói trà quê, hộp kẹo dừa, túi cà phê rang xay mang theo câu chuyện "cái này nhà con làm" hay "quê con có" chuyển được đúng thông điệp ấy, không biến món quà thành giao dịch.
Sản vật cũng thuận tiện cho thầy cô. Một giáo viên chủ nhiệm có thể nhận hàng chục món quà trong một ngày; bó hoa nhiều quá thì héo, đồ trang trí thì không có chỗ để, còn trà, cà phê, trái cây thì chia được cho đồng nghiệp, mang về cho gia đình.
Gợi ý theo cấp học và người tặng
Mỗi cấp học có cách tặng khác nhau. Bảng dưới là gợi ý tham khảo:
| Cấp học | Ai đứng ra tặng | Gợi ý sản vật |
|---|---|---|
| Mầm non, tiểu học | Ban đại diện phụ huynh tặng chung; trẻ tự làm thiệp | Giỏ trái cây nhỏ, trà, bánh kẹo đặc sản; kèm tranh vẽ, thiệp của các con |
| Trung học cơ sở, phổ thông | Học sinh góp tiền, tự chọn quà | Cà phê, trà, hộp đặc sản quê, kèm sổ lưu bút của lớp |
| Đại học, thầy cô cũ | Cá nhân hoặc nhóm cựu học trò | Đặc sản quê mình, trà ngon, một chuyến về thăm |
Những sản vật nên chọn
Cà phê. Cà phê Robusta Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) hay Arabica Cầu Đất (Lâm Đồng) rang mộc, xay sẵn hoặc nguyên hạt. Hợp thầy cô có thói quen uống cà phê sáng trước giờ dạy.
Trà. Chè Thái Nguyên cho thầy cô lớn tuổi miền Bắc; trà ô long, trà nhài cho thầy cô trẻ. Gói 100–200 gram là vừa đủ lịch sự.
Bánh kẹo đặc sản. Kẹo dừa Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long), mè xửng Huế, bánh đậu xanh Hải Dương (nay thuộc Hải Phòng), bánh pía Sóc Trăng (nay thuộc Cần Thơ). Gọn, để được lâu, dễ chia cho đồng nghiệp.
Trái cây đang mùa. Tháng 11 có bưởi Đoan Hùng, cam Vinh, hồng Đà Lạt, quýt. Giỏ nhỏ vài quả là đủ, tránh giỏ to cồng kềnh khó mang về.
Đặc sản quê học trò. Một hũ mắm ngon, một túi gạo mới, một gói mứt nhà làm, kèm lời "quê con có cái này, con biếu cô". Đây là kiểu quà thầy cô thường nhớ nhất.
Đặc sản quê học trò: vài ví dụ theo vùng
Học trò đến từ khắp nơi, nhất là ở trường đại học, trường thành phố. Mấy món đặc sản dưới đây gọn, để được lâu, hợp làm quà tri ân:
| Vùng | Đặc sản gọn, dễ mang | Lưu ý |
|---|---|---|
| Trung du, miền núi phía Bắc | Chè Thái Nguyên, chè Shan tuyết, mật ong, hạt dẻ Trùng Khánh | Chè và mật ong để lâu; hạt dẻ chỉ có vào mùa thu |
| Đồng bằng Bắc Bộ | Bánh đậu xanh Hải Dương cũ, bánh cốm, ô mai, tương Bần | Tương đóng lọ phải bọc kỹ |
| Miền Trung | Mè xửng Huế, kẹo gương, tré, trà cung đình | Tré là đồ mặn có mùi, hợp mang về nhà thầy cô |
| Tây Nguyên | Cà phê Buôn Ma Thuột, cà phê Cầu Đất, mắc ca | Hỏi thầy cô thích pha phin hay pha máy |
| Miền Tây | Kẹo dừa, bánh pía, trái cây sấy, khô cá lóc | Khô cá có mùi, gói kín nhiều lớp |
Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn
Giáo viên chủ nhiệm gắn bó với lớp nhiều nhất, thường là người được lớp tặng quà chung. Nhưng thầy cô bộ môn, cô bảo mẫu, bác bảo vệ, cô nhân viên thư viện cũng góp phần chăm các con. Nếu quỹ lớp cho phép, chia thành nhiều phần nhỏ: một giỏ cho cô chủ nhiệm, mỗi thầy cô bộ môn một gói trà hay hộp kẹo đặc sản.
Những phần quà nhỏ ấy không tốn nhiều, nhưng cho các con thấy rằng biết ơn không chỉ dành cho người dạy chính. Đó cũng là bài học các con mang theo lâu hơn mọi món quà.
Khi chia phần, nên thống nhất trong ban đại diện phụ huynh về danh sách và mức quà, công khai với cả lớp. Phần quà cho các thầy cô bộ môn có thể giống nhau, gói giống nhau, kèm một tấm thiệp chung có chữ ký hoặc lời chúc của các con. Cách làm minh bạch giúp không phụ huynh nào phải băn khoăn chuyện góp nhiều hay ít, và thầy cô cũng nhận quà một cách thoải mái.
Nếu lớp đông phụ huynh muốn đóng góp hiện vật thay vì tiền, có thể phân công: nhà ở quê có chè thì góp chè, nhà có vườn cây thì góp trái cây. Giỏ quà ghép từ nhiều nhà như vậy thường có hồn hơn giỏ mua sẵn, và mỗi món đều có câu chuyện của một gia đình.
Giữ đúng mực: giá trị và quy định
Phần lớn thầy cô ở trường công lập là viên chức. Nhiều sở giáo dục và nhà trường có quy định hoặc vận động về việc tặng và nhận quà, nhằm tránh biến ngày tri ân thành áp lực cho phụ huynh và rủi ro cho giáo viên. Trước khi tặng, phụ huynh nên hỏi ban đại diện phụ huynh lớp hoặc tìm hiểu quy định của trường.
Nguyên tắc dễ nhớ: quà mang tính tượng trưng, giá trị vừa phải, tặng công khai, tốt nhất là tặng chung cả lớp. Tránh quà đắt tiền tặng riêng vào thời điểm nhạy cảm như trước kỳ thi, khi xếp lớp hay đánh giá học sinh. Một giỏ trái cây và tấm thiệp của cả lớp không ai thấy khó xử; một chiếc phong bì kẹp trong hộp trà thì có.
Cách trao quà để thầy cô vui thật
Món quà đẹp nhất của ngày 20/11 vẫn là học trò. Có thể làm theo trình tự đơn giản:
- Để các con tự làm thiệp, viết vài dòng cảm ơn bằng chữ của mình. Với trẻ nhỏ, một bức tranh vẽ cô giáo là đủ.
- Gói sản vật đơn giản bằng giấy kraft hoặc giỏ tre nhỏ, buộc dây, kẹp thiệp lên trên.
- Trao vào giờ phù hợp, không làm gián đoạn giờ dạy; nhiều trường có buổi lễ chung, nên trao trong dịp đó.
- Nói một câu cụ thể về món quà: cà phê này nhà con rang, trà này quê con trồng.
- Với thầy cô cũ, một cuộc gọi, một chuyến ghé thăm cùng vài người bạn cũ thường quý hơn mọi món quà.
Những thứ không nên đặt vào giỏ quà 20/11
Phong bì tiền. Dù nhiều hay ít, phong bì kẹp trong quà dễ đặt thầy cô vào thế khó và có thể trái quy định của trường.
Đồ quá đắt, hàng hiệu. Rượu ngoại, mỹ phẩm hàng hiệu, đồ công nghệ làm món quà mang dáng dấp khác.
Hàng dễ hỏng, nặng mùi. Hải sản tươi, mắm tôm, sầu riêng đặt trong phòng giáo viên cả buổi sẽ gây phiền.
Đồ ăn không nhãn mác. Thực phẩm tự làm vẫn được nếu sạch sẽ, nhưng nên ghi rõ ngày làm, cách bảo quản để thầy cô yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Quà 20/11 bao nhiêu tiền là phù hợp?
Không có con số chung; nên giữ ở mức tượng trưng, vừa với điều kiện gia đình và tinh thần quy định của trường. Quà chung của cả lớp kèm thiệp tự làm thường được thầy cô quý hơn quà đắt tiền tặng riêng.
Có nên tặng quà 20/11 riêng hay chung cả lớp?
Với mầm non và tiểu học, quà chung qua ban đại diện phụ huynh gọn và công bằng hơn. Nếu muốn tặng riêng, chỉ nên là món nhỏ như thiệp, ít trà hay trái cây, trao công khai.
Tặng thầy cô cũ đã nghỉ hưu nên tặng gì?
Thầy cô nghỉ hưu thường quý sự thăm hỏi. Một gói trà ngon, ít đặc sản quê mình hoặc một giỏ trái cây đang mùa, cùng vài người bạn cũ ghé thăm, là món quà trọn vẹn.
Trẻ mầm non nên tặng cô giáo món gì?
Thiệp hoặc tranh do chính các con vẽ, kèm một món sản vật nhỏ do phụ huynh chuẩn bị như hộp kẹo dừa, gói trà. Trẻ tự tay trao cô sẽ nhớ dịp này hơn mọi món quà mua sẵn.
Quà tự làm ở nhà có nên mang tặng không?
Có, nếu làm sạch sẽ và đóng gói cẩn thận. Ghi ngày làm, thành phần chính và cách bảo quản lên một tờ giấy nhỏ để thầy cô biết dùng trong bao lâu.
