Linh chi, đông trùng hạ thảo làm quà: hiểu đúng hàng nuôi trồng, tránh hàng giả

Nấm linh chi và đông trùng hạ thảo là hai món quà sức khoẻ được biếu nhiều trong vài năm gần đây, đặc biệt dịp Tết và khi thăm người lớn tuổi. Đi kèm là vô số lời quảng cáo: "linh chi rừng trăm năm", "đông trùng Tây Tạng", "nấm lim xanh tự nhiên". Giá chênh nhau hàng chục lần giữa các sản phẩm trông na ná nhau.

Hiểu đúng một vài điều cơ bản sẽ giúp bạn chọn quà đúng giá trị, tránh mua hàng nuôi trồng với giá hàng tự nhiên, và biết dặn người nhận dùng an toàn. Điều quan trọng nhất cần nhớ: cả hai đều là thực phẩm, không phải thuốc chữa bệnh.

Nấm linh chi: phần lớn là nuôi trồng, và điều đó bình thường

Nấm linh chi trên thị trường Việt Nam hiện nay chủ yếu là nấm nuôi trồng trên giá thể mùn cưa trong nhà màng, ở nhiều tỉnh từ Bắc vào Nam. Nấm nuôi trồng đúng quy trình, sấy khô sạch sẽ là sản phẩm đáng tin, giá phải chăng. Linh chi Hàn Quốc nhập khẩu cũng phổ biến, thường được đóng hộp đẹp, tai nấm to.

Linh chi mọc tự nhiên trong rừng thì hiếm, chất lượng không đồng đều vì có thể nhiễm bụi, côn trùng, nấm mốc. Nhiều sản phẩm gắn mác "linh chi rừng" thực chất là nấm nuôi trồng, có khi là loài nấm khác. Đặc biệt, "nấm lim xanh" từng gây sốt với lời đồn mọc trên cây lim ở vùng núi Quảng Nam cũ, nhưng hàng thật rất hiếm, hàng bán đại trà phần lớn không kiểm chứng được nguồn gốc.

Với món quà, linh chi nuôi trồng có nguồn gốc rõ ràng, nhãn đầy đủ, là lựa chọn hợp lý. Không cần chạy theo "linh chi rừng" với giá cao mà không biết thật giả.

Các dạng sản phẩm linh chi

Mỗi dạng hợp với một kiểu người dùng khác nhau:

Đông trùng hạ thảo: tự nhiên và nuôi cấy là hai thứ khác hẳn

Đông trùng hạ thảo tự nhiên được biết đến nhiều nhất là loài nấm ký sinh trên ấu trùng sâu bướm, mọc ở vùng cao nguyên Tây Tạng và dãy Himalaya. Loại này cực hiếm, giá rất cao, và gần như không có ở chợ Việt Nam với lượng lớn. Hình dạng là một con sâu khô màu vàng nâu với một nhánh nấm mảnh màu sẫm mọc ra từ đầu.

Thứ phổ biến ở Việt Nam là đông trùng hạ thảo nuôi cấy, thường thuộc loài nấm Cordyceps militaris, trồng trong phòng sạch trên giá thể như gạo lứt, nhộng tằm, hoặc trên sâu nuôi. Quả thể có màu cam, mảnh, mọc thành chùm. Sản phẩm nuôi cấy hợp pháp, giá thấp hơn rất nhiều so với hàng tự nhiên, và được nhiều cơ sở trong nước sản xuất, kể cả ở vùng Lâm Đồng, Hà Nội.

Không có gì sai khi biếu đông trùng nuôi cấy, miễn bạn biết rõ mình đang mua gì và trả đúng giá của nó.

Những chiêu làm giả cần biết

Bán hàng nuôi cấy với giá hàng tự nhiên. Đây là chiêu phổ biến nhất. Người bán gọi đông trùng nuôi cấy là "đông trùng Tây Tạng" hoặc "đông trùng tự nhiên" để bán giá cao.

Con sâu ép từ bột. Một số sản phẩm giả được làm từ bột ép khuôn hình con sâu, có khi cắm que nhỏ để làm nhánh nấm. Ngâm nước, hàng giả có thể bở ra hoặc lộ đường ghép.

Gắn thêm kim loại cho nặng. Đông trùng tự nhiên bán theo gam, nên có trường hợp người bán nhét que kim loại vào thân để tăng trọng lượng. Bẻ thử hoặc soi kỹ có thể phát hiện.

Sản phẩm chế biến khó kiểm tra. Nước đông trùng, viên nang, rượu đông trùng không thể kiểm tra bằng mắt. Chỉ nên mua khi có nhãn rõ ràng, cơ sở sản xuất cụ thể và giấy phép phù hợp.

Lời quảng cáo chữa bệnh. Sản phẩm quảng cáo chữa ung thư, tiểu đường, phục hồi mọi bệnh là dấu hiệu đáng ngờ. Thực phẩm không được phép quảng cáo như thuốc.

Đọc nhãn trước khi mua

Dù mua linh chi hay đông trùng hạ thảo, một sản phẩm đáng tin thường ghi đầy đủ những thông tin sau trên bao bì:

• Tên loài hoặc ít nhất là loại sản phẩm: linh chi đỏ nuôi trồng, đông trùng hạ thảo nuôi cấy Cordyceps militaris. Sản phẩm chỉ ghi chung chung "đông trùng thượng hạng" mà không nói loài là dấu hiệu nên dè chừng.
• Tên và địa chỉ cơ sở sản xuất, không chỉ có số điện thoại hay tên trang bán hàng.
• Khối lượng tịnh, ngày sản xuất, hạn dùng và cách bảo quản.
• Hướng dẫn sử dụng và đối tượng nên thận trọng. Sản phẩm đàng hoàng thường có lời khuyến cáo cho phụ nữ mang thai, trẻ em, người đang dùng thuốc.
• Không có lời hứa chữa bệnh. Thực phẩm và thực phẩm bổ sung theo quy định không được quảng cáo như thuốc chữa bệnh; câu chữ kiểu "đánh bay ung thư" cho thấy người bán không tuân thủ.

Bảo quản cho khỏi mốc

Cả linh chi và đông trùng sấy khô đều sợ ẩm. Ở miền Bắc mùa nồm hay miền Nam mùa mưa, một hộp đông trùng mở ra rồi để quên trên kệ chỉ vài tuần là có thể mốc. Nên dặn người nhận đậy kín sau mỗi lần dùng, có thể để kèm gói hút ẩm thực phẩm, cất nơi khô mát hoặc ngăn mát tủ lạnh nếu nhà ẩm.

Đông trùng sấy thăng hoa giữ màu cam tươi và giòn hơn sấy nhiệt thường, nhưng cũng hút ẩm nhanh hơn khi đã mở. Hộp quà có chia lọ nhỏ hoặc túi nhỏ từng phần sẽ giúp người nhận dùng dần mà không phải mở toàn bộ.

Cách dùng đơn giản để kèm thiệp

Người nhận thường lúng túng không biết dùng thế nào. Ghi vài dòng hướng dẫn kèm hộp quà giúp món quà được dùng thật:

1. Linh chi thái lát: lấy vài lát nhỏ, rửa nhanh, hãm với nước sôi hoặc đun nhỏ lửa khoảng 15 đến 20 phút, uống trong ngày. Vị đắng, có thể pha thêm táo đỏ hoặc cam thảo.
2. Đông trùng hạ thảo sấy khô: hãm vài sợi với nước ấm như trà, có thể pha lại vài lần; hoặc cho vào nồi canh, nồi cháo, chưng với yến.
3. Không dùng quá nhiều hoặc liên tục trong thời gian dài mà không hỏi ý kiến bác sĩ.
4. Ngưng dùng nếu thấy biểu hiện bất thường như ngứa, đau bụng, chóng mặt.

Ai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng

Linh chi và đông trùng hạ thảo không hoàn toàn vô hại với mọi người. Những trường hợp sau nên được dặn hỏi bác sĩ:

• Người đang dùng thuốc chống đông máu hoặc sắp phẫu thuật.
• Người có bệnh gan, bệnh thận hoặc bệnh tự miễn.
• Người đang điều trị ung thư, đặc biệt trong thời gian hoá trị, xạ trị.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em.
• Người huyết áp thấp, người có tiền sử dị ứng nấm.
• Người đang dùng nhiều loại thực phẩm bổ sung cùng lúc. Chồng nhiều món bổ lên nhau không làm khoẻ hơn mà chỉ khó biết món nào gây phản ứng khi có chuyện.