Đi thăm người ốm, người Việt hiếm khi đi tay không. Nhưng ai từng nằm viện hay chăm người nhà nằm viện đều biết cảnh tủ đầu giường chất đầy sữa hộp, giỏ trái cây héo dần, hộp bánh không ai ăn, trong khi người bệnh thì đang phải kiêng gần hết những thứ đó. Quà thăm bệnh tốt là món người bệnh dùng được, người nhà cất được, và không làm trái lời dặn của bác sĩ.
Bài này đi qua các nhóm tình huống hay gặp, gợi ý quà sản vật hợp từng trường hợp, và quan trọng nhất là những câu nên hỏi gia đình người bệnh trước khi mua. Một cuộc gọi hai phút giúp món quà của bạn có ích thật.
Hỏi gia đình trước khi mua quà
Hỏi người nhà chứ không hỏi người bệnh, vì người bệnh thường ngại nói. Vài câu hỏi đơn giản:
- Người bệnh đang ăn uống được không, ăn qua đường miệng bình thường hay phải ăn lỏng, ăn qua ống?
- Bác sĩ có dặn kiêng gì không, ví dụ kiêng đường, kiêng muối, hạn chế trái cây nào, uống ít nước?
- Phòng bệnh có nhiều chỗ để đồ không, có tủ lạnh không?
- Bệnh viện có quy định gì về hoa, đồ ăn mang vào không?
- Gia đình đang cần gì nhất? Đôi khi câu trả lời không phải đồ ăn, mà là một chiếc gối, một bộ đồ, hay người trông giúp một buổi.
- Người bệnh có muốn tiếp khách lúc này không? Có người mệt, ngại gặp ai; khi đó gửi quà qua người nhà kèm lời hỏi thăm là cách tế nhị hơn đến tận giường.
Quà hợp và không hợp theo từng tình huống
Đây là gợi ý chung để định hướng. Chế độ ăn của từng người bệnh phải theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị:
| Tình huống | Quà thường hợp | Nên tránh hoặc hỏi kỹ |
|---|---|---|
| Sau phẫu thuật, đang hồi phục | Trái cây mềm dễ ăn như đu đủ chín, chuối; một lọ yến chưng sẵn nếu bác sĩ cho phép | Đồ cứng, khó tiêu, đồ chiên rán, đồ cay |
| Bệnh tiểu đường | Trái cây ít ngọt ăn lượng vừa như bưởi, ổi; hạt rang mộc không tẩm đường | Bánh kẹo, mứt, sữa có đường, mật ong, trái cây sấy ngọt |
| Bệnh tim mạch, tăng huyết áp | Trái cây tươi, hạt không muối, trà thảo mộc nhẹ | Đồ mặn như mắm, khô cá, chà bông, hạt rang muối |
| Bệnh thận | Hỏi bác sĩ trước khi mang bất cứ thứ gì | Nhiều loại trái cây giàu kali như chuối, cam, nước dừa có thể phải hạn chế |
| Đang hoá trị, xạ trị | Đồ chín, đóng gói kín, hợp vệ sinh; khăn mềm, đồ dùng cá nhân | Đồ sống, đồ tái, trái cây không rửa gọt kỹ, hoa tươi nhiều phấn |
Trái cây: món quen nhưng cần chọn khéo
Ít nhưng ngon. Một túi nhỏ trái cây ngon đúng mùa có ích hơn một giỏ to kết nơ. Phòng bệnh chật, người bệnh ăn ít, trái cây chín cùng lúc sẽ hỏng trước khi kịp ăn.
Chọn loại dễ ăn. Bưởi, cam, quýt, nho, chuối, đu đủ dễ bóc, dễ chia nhỏ. Tránh trái cây cần dao thớt cầu kỳ hoặc rất cứng như ổi xanh, mía cho người mới mổ, người già yếu răng.
Theo mùa và vùng nổi tiếng. Mùa thu có bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), cam Cao Phong (Hòa Bình cũ, nay thuộc Phú Thọ); mùa hè có vải, nhãn, nho Ninh Thuận (nay thuộc Khánh Hòa). Trái cây đúng vụ ngon và ít phải bảo quản bằng hoá chất hơn.
Rửa sạch hoặc chọn loại có vỏ. Người bệnh sức đề kháng kém, nhất là người đang hoá trị, cần trái cây được rửa và gọt kỹ. Loại có vỏ dày bóc được là lựa chọn an toàn.
Mật ong, yến, trà: khi nào hợp
Mật ong hợp với người hồi phục cảm cúm, ho, người lớn tuổi quen pha nước mật ong ấm. Không hợp với người tiểu đường và không dùng cho trẻ dưới một tuổi. Chọn chai nhỏ, có nhãn rõ ràng.
Yến sào chưng sẵn đóng lọ là món quà thăm bệnh phổ biến vì tiện, uống liền. Tuy vậy, người bệnh đang có chế độ ăn đặc biệt, người dị ứng nên hỏi bác sĩ trước. Một hộp vài lọ là đủ, không cần cả thùng.
Trà thảo mộc nhẹ như trà gừng, trà hoa cúc hợp với người đã về nhà dưỡng bệnh. Không nên mang trà thảo mộc lạ, trà có lời quảng cáo chữa bệnh, vì có thể tương tác với thuốc người bệnh đang dùng.
Với những món "bổ" như sâm, linh chi, đông trùng hạ thảo, nếu muốn tặng thì nên tặng khi người bệnh đã ổn định, và luôn kèm lời dặn hỏi bác sĩ. Trong lúc đang điều trị, những món này có thể gây rắc rối hơn là có ích.
Khi người bệnh đã về nhà dưỡng bệnh
Giai đoạn dưỡng bệnh ở nhà thường kéo dài hơn thời gian nằm viện, và cũng là lúc người bệnh cảm thấy buồn chán nhất vì khách thăm đã thưa. Một món quà vào lúc này thường được nhớ lâu hơn. Không gian ở nhà cũng thoải mái hơn: có tủ lạnh, có bếp, nên lựa chọn quà rộng hơn.
Có thể mang một ít gạo ngon, đậu xanh, hạt sen khô để gia đình nấu cháo, nấu chè cho người bệnh; một hộp trà nhẹ như trà gừng, trà hoa cúc nếu bác sĩ không dặn kiêng; trái cây theo mùa. Với người lớn tuổi, một gói đặc sản quê họ, như bánh, kẹo, đúng thứ họ nhớ, đôi khi làm họ vui hơn mọi món bổ.
Nếu ở xa không đến được, gửi quà kèm một tấm thiệp viết tay hoặc một cuộc gọi hỏi thăm. Với người đang dưỡng bệnh, cảm giác được nhớ đến là phần quan trọng của món quà.
Những món thường không nên mang vào phòng bệnh
Một số món quen thuộc lại gây phiền cho người bệnh, người nhà hoặc bệnh nhân giường bên:
- Đồ có mùi mạnh như sầu riêng, mít chín, mắm, đồ ăn nhiều hành tỏi. Phòng bệnh thường đông người và kín.
- Hoa có mùi nồng hoặc nhiều phấn, nhất là ở khoa hồi sức, khoa ung bướu. Nhiều bệnh viện hạn chế hoa tươi ở các khu này.
- Rượu, bia dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả rượu ngâm thuốc.
- Sữa và bánh hộp số lượng lớn: người bệnh thường được gia đình chuẩn bị loại sữa phù hợp theo tư vấn dinh dưỡng; thêm nhiều hộp khác loại dễ bị bỏ phí.
- Đồ tươi sống phải chế biến như gà, cá, thịt: người nhà ở viện không có chỗ nấu.
Phép lịch sự khi đi thăm
Thăm vào giờ bệnh viện cho phép, ở lại ngắn, chừng mười lăm đến hai mươi phút là đủ. Người bệnh cần nghỉ ngơi, và việc tiếp khách dù vui cũng làm họ mệt. Nếu bạn đang ho, sốt, cảm cúm, nên hoãn lại để tránh lây cho người bệnh.
Rửa tay hoặc sát khuẩn tay trước khi vào phòng, nhất là khi thăm người già, người vừa mổ. Đặt quà ở chỗ người nhà chỉ, không đặt lên giường bệnh. Không hỏi quá chi tiết về bệnh tình, không kể chuyện người khác mắc bệnh tương tự rồi thế này thế kia. Một lời hỏi thăm, một lời động viên chân thành và một món quà dùng được là đủ.
Với người bệnh nằm viện dài ngày, nhiều gia đình cần hỗ trợ chi phí hơn là quà. Đây là chuyện tế nhị, tuỳ mối quan hệ; với người thân thiết, có thể hỏi thẳng gia đình để giúp đúng cái họ cần.
Câu hỏi thường gặp
Thăm người mới mổ nên mang gì?
Nên hỏi gia đình người bệnh đã được ăn chưa và ăn được gì. Thường người mới mổ phải ăn lỏng, mềm vài ngày. Trái cây mềm, một lọ yến chưng sẵn nếu bác sĩ cho phép, hoặc đồ dùng cá nhân như khăn mềm là lựa chọn hợp lý.
Mang hoa đi thăm người ốm có được không?
Có thể với người đã ổn định và nằm phòng thường. Chọn hoa ít mùi, ít phấn, bó nhỏ. Tránh mang hoa vào khoa hồi sức, khoa ung bướu, nơi nhiều bệnh viện hạn chế hoa tươi.
Người bệnh tiểu đường ăn trái cây gì được?
Người tiểu đường vẫn ăn được trái cây với lượng vừa phải, ưu tiên loại ít ngọt như bưởi, ổi, táo. Tránh trái cây sấy, trái cây ngâm đường. Lượng cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ.
Có nên tặng sâm cho người đang điều trị bệnh không?
Không nên tự ý tặng sâm trong lúc người bệnh đang điều trị, vì sâm có thể tương tác với một số thuốc. Nếu muốn, hãy tặng khi họ đã khoẻ hơn và kèm lời dặn hỏi bác sĩ.
Đi thăm người ốm bao lâu là vừa?
Khoảng mười lăm đến hai mươi phút là đủ với người đang nằm viện. Người bệnh cần nghỉ ngơi; nếu thấy họ mệt hoặc đến giờ khám, nên chào về sớm.
