Trái cây là món quà quê được gửi nhiều nhất và cũng hỏng nhiều nhất trên đường. Thùng xoài đến nơi vài trái dập thâm, hộp vải thâm vỏ chua mùi, chùm nhãn rụng hết khỏi cành. Phần lớn những thất bại này không do đường xa, mà do chọn sai độ chín và đóng thùng sai cách.
Nguyên tắc chung là: quãng đường càng dài, trái càng phải xanh hơn; thùng phải thoáng, không kín bưng; từng trái phải được tách và đỡ để không cọ xát nhau. Từng loại trái lại có yêu cầu riêng, được liệt kê cụ thể bên dưới.
Chọn độ chín theo quãng đường
Trái cây chia thành hai nhóm khi tính chuyện gửi. Nhóm tiếp tục chín sau khi hái như xoài, bơ, chuối, đu đủ, sầu riêng, mít: có thể hái già nhưng chưa chín, để chín dần trên đường hoặc khi tới nơi. Nhóm không chín thêm sau khi hái như vải, nhãn, chôm chôm, cam, bưởi, thanh long: phải hái lúc đã đạt độ ngọt, sau đó chỉ có thể giữ cho khỏi hỏng chứ không ngon lên được.
Với nhóm thứ nhất, gửi xa một hai ngày thì chọn trái già, cứng, mới bắt đầu đổi màu. Với nhóm thứ hai, chọn trái vừa chín tới, không chọn trái chín nẫu, và chấp nhận rằng đây là nhóm cần gửi nhanh nhất.
Một lưu ý ít người biết: táo, chuối, xoài, bơ sinh ra khí ethylene làm trái xung quanh chín nhanh hơn. Gửi chung xoài chín với trái khác trong một thùng kín có thể làm cả thùng chín nẫu sớm hơn dự tính.
Cách gửi một số loại trái phổ biến
Thời gian giữ được tính cho điều kiện đóng gói tốt, không bị phơi nắng; trời nóng thì rút ngắn.
| Trái | Độ chín khi gửi | Cách đóng | Thời gian giữ được (ước lượng) |
|---|---|---|---|
| Vải thiều, nhãn | Vừa chín, còn cuống | Giữ nguyên chùm có cuống, lót lá, không rửa; đá gel bọc khăn đặt riêng, không chạm trái | 2–3 ngày |
| Xoài | Già, cứng, chưa chín | Bọc giấy từng trái, xếp một hai lớp, thùng có lỗ thoáng | 4–7 ngày tuỳ độ già |
| Bơ | Già, vỏ cứng, chưa mềm | Bọc giấy từng trái, chèn chặt | 4–6 ngày |
| Bưởi | Chín tới, còn cuống ngắn | Xếp sát, chèn giấy, không cần lạnh | 2–3 tuần |
| Cam | Chín tới | Bọc giấy, thùng thoáng | 1–2 tuần |
| Măng cụt | Vỏ tím, ấn còn hơi mềm | Lót xốp, không xếp chồng nặng | 4–5 ngày |
| Thanh long | Vừa chín, tai còn xanh | Bọc giấy, xếp một lớp | 5–7 ngày |
Các bước đóng thùng trái cây
Áp dụng cho phần lớn trái cây gửi xe khách hoặc chuyển phát trong nước:
- Loại hết trái dập, nứt, sâu cuống. Một trái hỏng sẽ lây mốc sang những trái xung quanh trong thùng kín.
- Không rửa trái trước khi gửi. Nước đọng trên vỏ là điều kiện tốt cho nấm mốc; người nhận rửa khi ăn.
- Bọc từng trái bằng giấy báo sạch hoặc giấy mềm với loại trái to như xoài, bơ, bưởi; vải, nhãn giữ nguyên chùm.
- Lót đáy thùng bằng một lớp giấy vò hoặc xốp tấm, xếp trái lớn và nặng xuống dưới, trái nhỏ lên trên.
- Chèn kín khe để trái không lăn, nhưng không ép quá chặt đến mức làm dập.
- Đục vài lỗ nhỏ ở các mặt bên thùng để hơi thoát ra, tránh đọng nước và hấp hơi.
- Dán thùng, ghi "trái cây tươi, để trên, tránh nắng", hẹn người nhận lấy ngay khi hàng tới.
Lỗi khiến trái cây hỏng trên đường
Bọc kín bằng túi nilon. Trái cây vẫn "thở" sau khi hái. Bọc kín bưng trong túi nilon làm hơi nước đọng lại, trái hấp hơi, thâm và mốc nhanh. Chỉ dùng túi có đục lỗ nếu cần.
Cho đá lạnh trực tiếp vào thùng. Đá tan thành nước ngấm vào trái và làm mềm thùng carton. Nếu cần giữ mát cho vải, nhãn, dùng đá gel hoặc chai nước đóng đá, bọc khăn, để ở ngăn riêng.
Xếp chồng quá nhiều lớp. Lớp dưới chịu sức nặng của lớp trên suốt đường đi. Với trái mềm, không xếp quá hai lớp; với nhiều trái, chia thành nhiều thùng nhỏ.
Gửi tuyến dài vào cuối tuần, ngày lễ. Hàng có thể nằm ở kho hoặc bến lâu hơn dự tính. Gửi đầu tuần, chọn chuyến đến nơi vào ban ngày để người nhận lấy ngay.
Người nhận cần làm gì ngay khi nhận
Mở thùng càng sớm càng tốt, đừng để thùng kín qua đêm. Nhặt ra những trái dập hoặc đã chín để ăn trước, tránh lây sang trái lành.
Vải, nhãn nên cho vào ngăn mát tủ lạnh trong túi có đục lỗ, ăn trong vài ngày. Xoài, bơ còn cứng để ở nhiệt độ phòng cho chín dần, chín rồi mới cho vào ngăn mát. Bưởi, cam để chỗ thoáng mát, không cần tủ lạnh.
Khi gửi, nhắn trước cho người nhận vài dòng về độ chín và cách để, nhất là với người lớn tuổi. Không ít thùng xoài bị cất vào tủ lạnh khi còn xanh rồi không bao giờ chín được.
Vì sao trái cây hỏng nhanh hơn khi gửi
Trái cây sau khi hái vẫn hô hấp: hút oxy, thải ra khí và hơi nước, đồng thời tỏa nhiệt. Trong một thùng kín, nhiệt và hơi nước tích lại, làm trái chín nhanh hơn, vỏ ẩm, nấm mốc phát triển. Đó là lý do một thùng xoài để trong kho mát vài ngày vẫn ổn, nhưng cùng thùng đó nằm trong khoang xe nóng một đêm đã có trái thâm.
Va đập là nguyên nhân thứ hai. Vết dập ban đầu không thấy, nhưng sau một ngày chỗ đó thâm lại, mềm ra và trở thành điểm mốc lan sang trái bên cạnh. Bọc từng trái và chèn chặt chính là để giảm loại hư hỏng này.
Nguyên nhân thứ ba là thời gian chờ: hàng nằm ở bến, ở kho trung chuyển, ở cửa nhà khi không có người nhận. Với trái mau hỏng, một tuyến xe chạy thẳng trong ngày thường tốt hơn dịch vụ rẻ hơn nhưng qua nhiều điểm trung chuyển.
Mẹo riêng cho vài loại trái hay gửi
- Vải thiều: cắt thành chùm nhỏ còn cuống, không tuốt rời quả; lót lá vải hoặc lá chuối; xếp trong thùng xốp có vài lỗ nhỏ, đá gel bọc khăn để ở góc. Vải bị ướt nước đá sẽ thâm vỏ rất nhanh.
- Nhãn lồng: giữ chùm, cắt bớt lá già; nhãn rụng khỏi cành nhanh hỏng hơn nên tránh lắc mạnh khi đóng.
- Bưởi: món dễ gửi nhất. Để cuống ngắn, lau khô vỏ, xếp sát nhau, chèn giấy. Bưởi Đoan Hùng, bưởi da xanh để vài tuần vẫn ngon, thậm chí ráo nước, ngọt hơn.
- Xoài cát: chọn trái già, vai nở, chưa ngả vàng; mỗi trái một lớp giấy, xếp nằm, không chồng quá hai lớp.
- Bơ: chọn trái nặng tay, vỏ cứng; bơ chín mềm gửi đi sẽ nát. Nhắn người nhận để bơ ở nhiệt độ phòng vài ngày cho chín.
- Thanh long: chọn trái vỏ đỏ đều, tai còn xanh tươi; tai héo vàng là trái đã để lâu.
Gửi bao nhiêu là vừa
Trái cây tươi là món người nhận phải ăn trong vài ngày. Một thùng hai chục ký vải cho gia đình ba người là món quà gây áp lực, cuối cùng phải đem cho bớt hoặc bỏ phí. Hỏi người nhận nhà có mấy người, có tủ lạnh rộng không, rồi gửi lượng vừa ăn hết.
Nếu muốn gửi nhiều để người nhận chia cho hàng xóm, họ hàng, chia sẵn thành vài túi nhỏ trong thùng giúp họ đỡ công phân chia và trái cũng ít bị dập hơn so với đổ chung một khối lớn.
Câu hỏi thường gặp
Gửi vải thiều đi xa bao lâu thì hỏng?
Vải là loại mau hỏng; đóng gói tốt, giữ mát, thường chỉ nên tính trong khoảng hai, ba ngày. Vải bị nóng sẽ thâm vỏ và chua nhanh. Chọn chuyến đi nhanh nhất, giữ cuống, không rửa, đá gel bọc khăn đặt riêng.
Có nên bọc từng trái xoài bằng giấy báo?
Nên. Lớp giấy giảm cọ xát, hút bớt ẩm và giúp trái chín đều hơn. Nhiều người lo mực in, nhưng trái xoài được gọt vỏ khi ăn nên rủi ro thấp; muốn yên tâm hơn thì dùng giấy trắng hoặc giấy kraft.
Gửi trái cây bằng xe khách hay chuyển phát tốt hơn?
Xe khách thường nhanh hơn cho tuyến có xe chạy thẳng trong ngày, nhưng người nhận phải ra bến lấy đúng giờ. Chuyển phát giao tận nhà nhưng có thể chậm hơn và qua nhiều lần bốc xếp. Trái mau hỏng nên ưu tiên tuyến nhanh nhất.
Thùng trái cây có cần đục lỗ không?
Cần, với hầu hết trái cây tươi. Vài lỗ nhỏ ở các mặt bên giúp hơi nước và khí thoát ra, tránh trái hấp hơi. Không đục quá to làm yếu thùng; khi trời mưa, bọc ngoài một lớp nilon có chừa khe.
Gửi trái cây ra nước ngoài có được không?
Phần lớn các nước kiểm soát chặt trái cây tươi nhập vào vì lý do kiểm dịch thực vật, gửi theo đường quà biếu thường bị từ chối hoặc tiêu huỷ. Nếu muốn gửi, chọn trái cây sấy đóng gói có nhãn và kiểm tra quy định của nước nhận.
