Cây giò lụa nhà làm, túi chả mực Hạ Long, mấy cân tôm biển hay thịt trâu gác bếp là những món quà có giá trị cả về tiền lẫn tình cảm. Nhưng đây cũng là nhóm hàng rủi ro nhất khi gửi: chỉ cần đá tan sớm vài giờ, món quà có thể biến thành nguy cơ ngộ độc.
Gửi đồ tươi sống và đông lạnh thành công phụ thuộc vào ba yếu tố: cấp đông đủ trước khi gửi, thùng giữ lạnh tốt với lượng đá đủ, và thời gian từ lúc đóng thùng tới lúc người nhận cho vào tủ càng ngắn càng tốt. Bài này hướng dẫn từng bước và chỉ ra món nào không nên cấp đông.
Món nào nên cấp đông, món nào không
Hải sản, thịt sống: cấp đông. Tôm, mực, cá, thịt bò, thịt lợn nên chia túi vừa một bữa, ép bớt không khí hoặc hút chân không, cấp đông cứng hẳn. Hải sản cấp đông khi còn tươi giữ chất lượng tốt hơn hải sản để mát rồi gửi.
Chả mực, chả cá: cấp đông được. Chả mực, chả cá chịu cấp đông khá tốt; người nhận rã đông rồi rán lại vẫn giòn, dù không bằng chả mới làm.
Giò lụa: tốt nhất là giữ mát, không cấp đông. Giò lụa cấp đông rồi rã đông thường bị chảy nước, mất độ giòn dai đặc trưng. Nên gửi trong ngày với đá gel giữ mát, người nhận để ngăn mát và ăn sớm. Nếu đường xa buộc phải cấp đông, chấp nhận chất lượng giảm.
Nem chua, bánh chưng, bánh tét: hạn chế cấp đông. Nem chua là món lên men, cấp đông làm hỏng kết cấu; bánh chưng cấp đông có thể bị lại gạo. Những món này phù hợp gửi tuyến ngắn, giữ mát chứ không đông.
Thịt gác bếp, lạp xưởng: tuỳ độ khô. Loại khô kỹ chỉ cần hút chân không, để mát; loại còn ẩm nên giữ lạnh như thịt tươi.
Chuẩn bị và xếp thùng
Làm theo thứ tự này để thùng giữ lạnh lâu nhất:
- Cấp đông thực phẩm ít nhất qua một đêm, tới khi cứng hẳn. Thực phẩm chỉ "đông mặt" sẽ rã nhanh trên đường.
- Đông đá đá gel hoặc chai nước sạch cùng lúc. Chai nước đóng đá rẻ và tan chậm hơn đá viên; khi tan vẫn nằm gọn trong chai.
- Chọn thùng xốp thành dày, nắp khít. Thùng mỏng loại đựng trái cây giữ lạnh kém hơn nhiều.
- Lót đáy một lớp đá gel, xếp thực phẩm đã đông, thêm đá gel xen kẽ và phủ một lớp trên cùng — khí lạnh đi từ trên xuống.
- Chèn kín khoảng trống bằng giấy báo hoặc khăn: không khí trong thùng làm đá tan nhanh hơn.
- Đậy nắp, dán băng keo kín toàn bộ đường viền nắp. Bọc ngoài một túi nilon lớn và đặt vào thùng carton để thùng xốp không bị vỡ, móp.
- Đóng thùng sát giờ gửi, không để thùng chờ ngoài nắng.
Thời gian giữ lạnh tham khảo
Con số chỉ mang tính ước lượng, phụ thuộc nhiều vào độ dày thùng, lượng đá, nhiệt độ ngoài trời và số lần mở thùng. Khi phân vân, chọn tuyến nhanh hơn.
| Điều kiện | Thùng mỏng, ít đá | Thùng dày, đủ đá, dán kín |
|---|---|---|
| Trời mát, để trong khoang hàng | vài giờ | có thể tới khoảng một ngày |
| Trời nóng mùa hè | rã đông nhanh, không nên gửi | khoảng nửa ngày tới gần một ngày |
| Tuyến qua đêm, nhiều lần bốc xếp | rủi ro cao | chỉ nên với thực phẩm đông cứng và đá thật nhiều |
Đá khô: khi nào dùng, khi nào không
Đá khô (CO2 rắn) lạnh sâu hơn đá thường rất nhiều, giữ đông lâu hơn, nên một số dịch vụ chuyển phát hàng lạnh chuyên nghiệp có dùng. Tuy nhiên đá khô thăng hoa thành khí CO2, cần thông thoáng, có thể gây bỏng lạnh khi chạm tay trần, và được xếp vào hàng nguy hiểm trong vận chuyển hàng không.
Với người gửi tự đóng, không nên tự cho đá khô vào thùng gửi xe khách hay mang theo máy bay khi chưa hỏi rõ quy định. Thùng xốp dán kín cùng đá khô có thể tích khí, phồng nắp. Đá gel và chai nước đóng đá là lựa chọn an toàn cho đa số trường hợp.
Dấu hiệu an toàn khi nhận hàng
Còn đông cứng hoặc còn lạnh rõ. Thực phẩm đông lạnh còn cứng, có tinh thể đá: cho ngay vào ngăn đá. Thực phẩm vẫn lạnh nhưng đã mềm: cho vào ngăn mát và chế biến sớm.
Đã ấm, có mùi lạ, chảy nhớt. Đây là dấu hiệu thực phẩm đã ở nhiệt độ không an toàn quá lâu. Hải sản, thịt, giò chả trong tình trạng này không nên dùng, dù tiếc.
Không cấp đông lại thực phẩm đã rã đông hoàn toàn ở nhiệt độ thường. Việc rã đông rồi cấp đông lại làm giảm chất lượng và tăng rủi ro vi khuẩn. Nếu đã mềm hẳn, nên nấu chín rồi mới cất đông.
Phối hợp với người nhận
Đồ đông lạnh không chờ được. Trước khi gửi, báo cho người nhận giờ xe dự kiến tới, nhắc họ dọn sẵn chỗ trong ngăn đá, và chắc chắn có người ra bến hoặc ở nhà nhận hàng. Một thùng xốp nằm ở bến vài tiếng giữa trưa hè là đủ để mất phần lớn công sức.
Với người lớn tuổi, ghi lên mặt thùng hoặc nhắn vài dòng: món nào cho ngăn đá, món nào ăn trước, rã đông thế nào. Riêng giò lụa giữ mát, nhắc người nhận ăn trong vài ngày.
Những món nên tránh gửi đi xa dù có đá
Có những món rủi ro quá cao so với giá trị món quà:
- Hải sản sống (cua, ghẹ, tôm hùm còn sống) gửi tuyến dài mà không có dịch vụ chuyên nghiệp: chết dọc đường thì nhanh hỏng hơn hải sản đông lạnh.
- Món đã nấu chín có nước như thịt kho, canh, chè: dễ rỉ, dễ ôi nếu đá tan.
- Thực phẩm tự làm không rõ hạn dùng như chả, nem để lâu ở nhiệt độ thường trước khi đóng thùng.
- Sữa tươi, đồ làm từ trứng sống, bánh kem: nhóm dễ nhiễm khuẩn khi mất lạnh.
- Thực phẩm sống gửi ra nước ngoài: phần lớn các nước cấm hoặc kiểm soát chặt thịt, hải sản sống và sản phẩm thịt gửi theo đường quà biếu.
Chọn đường gửi cho đồ đông lạnh
Tuyến ngắn trong ngày, xe khách chạy thẳng là lựa chọn phổ biến và tiết kiệm nhất: đóng thùng sáng sớm, gửi chuyến gần nhất, người nhận ra bến lấy ngay. Hỏi nhà xe xếp thùng ở khoang hàng ít nóng, tránh khoang gần động cơ.
Tuyến xa, đặc biệt Bắc – Nam, nên dùng dịch vụ chuyển phát có giao hàng lạnh hoặc gửi theo đường hàng không nếu món quà đủ giá trị. Chi phí cao hơn nhưng thời gian ngắn hơn hẳn, giảm rủi ro mất cả thùng.
Nếu tự mang theo máy bay, đóng thùng xốp kín, bọc thêm nilon để không rỉ nước, ký gửi và lấy hành lý ngay khi tới. Hỏi hãng trước về giới hạn với hàng đông lạnh và đá khô.
Câu hỏi thường gặp
Thùng xốp đá gel giữ lạnh được bao lâu?
Tuỳ độ dày thùng, lượng đá và thời tiết; thùng dày, đủ đá, dán kín, thực phẩm đã đông cứng có thể giữ lạnh trong khoảng nửa ngày tới khoảng một ngày. Trời nóng và mở thùng nhiều lần làm thời gian rút ngắn đáng kể.
Có nên gửi giò lụa cấp đông không?
Không nên nếu có thể tránh. Giò lụa cấp đông rồi rã đông thường bị chảy nước, bở, mất độ giòn. Tốt nhất gửi trong ngày với đá gel giữ mát và ăn sớm. Chả quế, chả mực chịu cấp đông tốt hơn giò lụa.
Đá viên thường có dùng thay đá gel được không?
Được nhưng kém hơn: đá viên tan nhanh thành nước, làm ướt thực phẩm và thùng. Nếu dùng, cho đá vào túi kín buộc chặt. Chai nước đóng đá là lựa chọn rẻ, tan chậm và không rỉ nước.
Gửi hải sản đông lạnh qua máy bay nội địa được không?
Nhiều hãng cho ký gửi hải sản đông lạnh nếu đóng thùng xốp kín, không rỉ nước, nhưng điều kiện cụ thể khác nhau. Đá khô thường bị hạn chế. Kiểm tra quy định trên trang chính thức của hãng trước ngày bay.
Hải sản đến nơi đã rã đông một phần thì làm sao?
Nếu vẫn còn lạnh, không có mùi lạ, hãy chế biến ngay trong ngày thay vì cấp đông lại. Nếu đã ấm, có mùi hoặc nhớt, nên bỏ để tránh ngộ độc. Lần sau tăng lượng đá hoặc chọn tuyến nhanh hơn.
