Mắm tôm, mắm nêm, mắm ruốc, khô cá, sầu riêng là những món quà quê được nhớ nhất, nhưng cũng là nỗi ngại của nhà xe và bưu cục. Một hũ mắm tôm rỉ trên xe giường nằm có thể làm cả khoang ám mùi nhiều ngày, nên không ít nhà xe thẳng thừng từ chối hoặc chỉ nhận khi thấy đóng gói thật kỹ.
Gửi đồ có mùi thành công là chuyện khoá mùi theo nhiều lớp, mỗi lớp một nhiệm vụ, và hiểu đặc tính riêng của từng món: mắm lên men sinh khí, cá khô ra dầu, sầu riêng tiếp tục chín trên đường. Bài này đi qua từng món, kèm cách trình bày với nhà xe để họ yên tâm nhận.
Nguyên tắc nhiều lớp: mỗi lớp chặn một thứ
Không có loại bao bì nào chặn mùi tuyệt đối, nhưng nhiều lớp chồng lên nhau sẽ hạ mùi xuống mức gần như không nhận ra. Thứ tự hợp lý từ trong ra ngoài là: hũ kín → màng bọc và băng keo nắp → túi zip hoặc túi hút chân không → hộp nhựa có nắp kín → thùng carton.
Lớp hũ giữ sản phẩm. Lớp màng và băng keo ngăn nắp lỏng. Lớp túi chặn chất lỏng và phần lớn mùi nếu có rỉ. Lớp hộp nhựa cứng chống bị đè bẹp và là hàng rào mùi thứ hai. Thùng carton ngoài cùng để vận chuyển và ghi chú.
Lau sạch mặt ngoài của từng lớp trước khi bọc lớp tiếp theo. Chỉ một vệt mắm dính ở miệng hũ cũng đủ làm cả thùng bốc mùi, dù bên trong không hề rỉ.
Mắm tôm, mắm ruốc, mắm nêm: chừa chỗ cho khí
Mắm vẫn tiếp tục lên men. Mắm tôm và nhiều loại mắm là sản phẩm lên men; gặp nóng trên xe, quá trình này sinh khí, đẩy nắp phồng lên hoặc làm mắm trào ra. Đây là lý do mắm hay rỉ dù đã vặn nắp rất chặt.
Không đổ đầy hũ. Chừa khoảng trống ở miệng hũ, khoảng một phần năm, để khí có chỗ. Hũ đầy tới miệng gần như lần nào cũng trào khi đi đường dài vào mùa nóng.
Hũ nhựa dày tốt hơn hũ thủy tinh. Hũ nhựa có nắp vặn kín chịu được độ phồng nhẹ và không vỡ. Nếu đựng thủy tinh, phải chống sốc như chai nước mắm và vẫn chừa khoảng trống.
Chia hũ nhỏ. Hai, ba hũ nhỏ an toàn hơn một hũ lớn: lỡ một hũ rỉ, phần còn lại vẫn nguyên, và người nhận cũng dễ dùng dần.
Cá khô, mực khô, khô cá lóc: chặn dầu và mùi
Phơi đủ khô trước khi gửi. Cá khô còn ẩm sẽ ra nước, bốc mùi mạnh và dễ mốc trong túi kín. Nếu là cá một nắng, phải coi như hàng tươi: cấp đông và gửi lạnh.
Hút chân không là lựa chọn tốt nhất. Túi hút chân không vừa ép chặt mùi vừa giảm thể tích. Với cá có xương, vây cứng, bọc giấy thấm dầu hoặc giấy nến quanh cá trước khi hút để xương không đâm thủng túi.
Lót giấy thấm dầu. Khô cá lóc, cá dứa, cá sặc có dầu thấm dần ra ngoài. Một lớp giấy thấm giữa cá và túi giữ cho túi sạch, đỡ mùi hơn.
Mực khô: nên gửi sớm, đừng để lâu. Mực khô ít mùi hơn cá nhưng để lâu trong thùng kín, nóng, vẫn bốc mùi và dễ mốc mặt. Gửi gần ngày lấy hàng là tốt nhất.
Sầu riêng: khó nhất trong nhóm đồ có mùi
Sầu riêng nguyên trái tiếp tục chín và tỏa mùi suốt đường đi, vỏ gai dễ đâm thủng bao bì, nên nhiều nhà xe và đơn vị chuyển phát không nhận hoặc chỉ nhận ở một số dịch vụ riêng. Trên máy bay, sầu riêng thường không được mang theo người; với hành lý ký gửi, mỗi hãng có quy định khác nhau, phải hỏi hãng trước.
Cách gửi khả thi hơn là tách múi, cho vào hộp kín hoặc túi hút chân không, cấp đông cứng, rồi gửi như hàng đông lạnh trong thùng xốp có đá gel. Múi sầu riêng cấp đông giữ được hương vị khá tốt, mùi giảm hẳn khi còn đông, và người nhận có thể để ngăn đá dùng dần.
Nếu gửi nguyên trái, chọn trái vừa già tới, chưa nứt múi, quấn nhiều lớp giấy báo rồi túi nilon dày, đặt trong thùng có lỗ thoáng nhỏ để khí thoát bớt. Trái chín nứt trên đường sẽ bốc mùi mạnh và hỏng nhanh, nên với tuyến xa, cấp đông múi vẫn là cách an toàn hơn.
Mẹo khử mùi bổ sung trong thùng
Sau khi đã khoá mùi bằng các lớp bao bì, có thể thêm vài thứ để hút mùi còn sót:
- Một túi vải nhỏ đựng bã cà phê khô hoặc cà phê bột đặt giữa các hộp.
- Gói than hoạt tính loại dùng cho tủ lạnh, tủ giày.
- Vài lớp giấy báo khô lót quanh hộp nhựa, vừa chèn khe vừa hút ẩm và mùi.
- Tránh dùng tinh dầu, nước hoa xịt lên thùng: mùi trộn lẫn còn khó chịu hơn, và có thể ám vào thực phẩm.
Nói với nhà xe thế nào để được nhận
Nhà xe từ chối vì sợ rỉ và sợ khách phàn nàn. Giúp họ yên tâm:
- Khai thật là mắm, cá khô hay sầu riêng; giấu tên hàng mà bị phát hiện là mất uy tín, lần sau khó gửi.
- Cho họ thấy thùng đã đóng kỹ, có hộp nhựa kín bên trong; có thể mở cho xem lớp ngoài trước khi dán thùng.
- Đề nghị xếp thùng vào khoang hàng dưới gầm, không để trong khoang khách.
- Hẹn người nhận ra bến đúng giờ xe tới, không để thùng nằm lâu ở bến nắng nóng.
- Gửi tuyến ngắn trong ngày nếu có thể; với tuyến dài qua đêm, mắm và cá khô càng cần đóng kỹ hơn.
Mức độ khó gửi của từng món có mùi
Bảng tóm tắt giúp bạn quyết định nên gửi theo cách nào:
| Món | Rủi ro chính | Cách gửi khuyên dùng |
|---|---|---|
| Mắm tôm, mắm ruốc | Lên men sinh khí, trào nắp | Hũ nhựa dày chừa khoảng trống, túi kín, hộp nhựa, tránh nắng |
| Mắm nêm, mắm cá | Chất lỏng rỉ, mùi mạnh | Như mắm tôm; chia hũ nhỏ |
| Cá khô phơi kỹ | Dầu thấm, mùi | Giấy thấm dầu, hút chân không |
| Cá một nắng, khô còn mềm | Ôi, mốc | Cấp đông, gửi lạnh như hàng tươi |
| Mực khô | Mốc nếu ẩm | Hút chân không, gửi sớm |
| Sầu riêng nguyên trái | Chín nứt, mùi rất mạnh, gai thủng bao | Ưu tiên tách múi cấp đông |
| Mít chín | Mùi, chảy nhựa | Tách múi, hộp kín, giữ lạnh |
Gửi đồ có mùi đi máy bay và đi nước ngoài
Trên máy bay, đồ có mùi mạnh gần như luôn phải ký gửi, và nhiều hãng có danh mục riêng về mắm, sầu riêng. Kể cả khi được nhận, hãy đóng gói như gửi xe khách, vì khoang hành lý cũng thay đổi áp suất và nhiệt độ, hũ mắm dễ phồng nắp hơn. Đọc quy định trên trang chính thức của hãng trước ngày bay.
Gửi mắm, cá khô ra nước ngoài khó hơn nhiều: nhiều nước hạn chế sản phẩm thủy sản, sản phẩm động vật không qua chế biến công nghiệp, và hãng chuyển phát quốc tế thường từ chối hàng có mùi mạnh. Nếu muốn gửi, chọn sản phẩm đóng gói công nghiệp có nhãn đầy đủ, và hỏi rõ quy định của nước nhận cũng như của hãng trước khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Gửi mắm tôm qua chuyển phát nhanh có được không?
Tuỳ đơn vị và dịch vụ. Một số nơi nhận nếu đóng hũ nhựa kín, bọc nhiều lớp và khai đúng; một số nơi từ chối hàng có mùi mạnh. Hỏi trước tại bưu cục, đừng đóng thùng rồi mới mang ra.
Vì sao mắm tôm hay bị trào dù đã vặn chặt nắp?
Vì mắm vẫn lên men và sinh khí, nhất là khi gặp nóng trên xe. Khí đẩy mắm qua khe nắp. Chừa khoảng trống ở miệng hũ, dùng hũ nhựa dày, bọc túi kín bên ngoài và tránh để thùng ngoài nắng.
Cá khô có cần gửi lạnh không?
Cá khô phơi kỹ thì không cần, chỉ cần hút chân không hoặc đóng túi kín. Cá một nắng, khô còn mềm, khô tẩm gia vị ẩm thì nên giữ lạnh hoặc cấp đông trước khi gửi, nếu không dễ ôi, mốc trên đường.
Sầu riêng cấp đông giữ được bao lâu?
Múi sầu riêng đóng kín, cấp đông cứng, để ngăn đá có thể giữ được vài tháng mà vẫn ăn được, dù hương vị giảm dần theo thời gian. Khi rã đông nên để ngăn mát và ăn trong ngày.
Làm sao khử mùi mắm còn ám trên thùng xe hoặc hành lý?
Lau bằng nước pha giấm loãng hoặc nước chanh, để chỗ thoáng gió, đặt bã cà phê khô hay than hoạt tính vài ngày. Phòng tốt hơn chữa: lau sạch từng lớp bao bì trước khi đóng gói.
