Trà là món quà Việt vừa nhẹ vừa bền, ít bị hải quan làm khó, lại có nhiều tầng giá trị: từ gói chè Thái vài chục nghìn đến hộp trà sen ướp thủ công giá rất cao. Nhưng chọn trà cho người nước ngoài khác với chọn trà biếu ông bà. Người Anh quen trà đen pha sữa, người Nhật và người Trung Quốc có văn hoá trà riêng lâu đời, người Mỹ trẻ có thể chỉ quen trà túi lọc.
Bài này chia trà Việt theo độ "dễ uống" và độ "đáng khoe", gợi ý loại hợp với từng nhóm người nhận, và chỉ ra cái bẫy lớn nhất của trà làm quà: trà tẩm hương liệu đội lốt trà ướp tự nhiên.
Bốn loại trà Việt đáng làm quà
Mỗi loại có một câu chuyện riêng. Chọn theo người nhận chứ không chọn theo giá:
| Loại trà | Vùng tiêu biểu | Vị và hương | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Chè xanh búp nhỏ | Tân Cương (Thái Nguyên) | Nước xanh vàng, chát dịu, hậu ngọt, thơm cốm | Người đã quen trà xanh, người thích vị đậm |
| Trà Shan tuyết | Cây chè cổ thụ vùng cao: Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang), Suối Giàng (Yên Bái cũ, nay thuộc Lào Cai), Tà Xùa (Sơn La) | Búp phủ lông tơ trắng, vị êm, hậu ngọt sâu | Người sành trà, người Nhật, người Trung Quốc, người Hàn |
| Trà ướp sen | Hồ Tây (Hà Nội) với kiểu ướp trong bông sen | Hương sen thanh, trà nền chè xanh | Quà trang trọng, người thích câu chuyện văn hoá |
| Trà ô long | Lâm Đồng | Hương hoa, vị tròn, ít chát | Người mới uống trà, người quen trà Đài Loan |
Người mới uống trà: chọn dễ trước, khoe sau
Với người nhận phương Tây ít uống trà xanh, chè Thái đậm có thể bị thấy là chát gắt, nhất là khi họ pha bằng nước sôi sùng sục và ngâm quá lâu theo thói quen pha trà đen. Trà ô long Lâm Đồng và trà ướp nhài là điểm khởi đầu dễ chịu hơn: hương thơm rõ, vị mềm, ít bị đắng khi pha sai.
Trà sen cũng dễ gây thiện cảm vì hương lạ mà dễ chịu, nhưng cần phân biệt sen ướp thật với trà tẩm hương sen (xem phần dưới). Một hộp trà túi lọc hương sen giá phải chăng có thể là quà vui cho đồng nghiệp, miễn bạn không giới thiệu nó như trà sen ướp thủ công.
Khi tặng người mới, đi kèm một tờ hướng dẫn pha bằng tiếng Anh là bắt buộc. Với chè xanh, ghi rõ: nước khoảng 80 đến 85 độ (sôi xong để nguội vài phút), lượng trà khoảng một thìa cà phê cho một cốc nhỏ, hãm khoảng một đến hai phút, có thể pha lại hai ba lần. Chỉ vài dòng này thôi cũng giúp tách trà đầu tiên của họ không bị đắng.
Người sành trà: đừng tặng thứ họ có sẵn tốt hơn
Người Nhật, người Trung Quốc, người Hàn, người Đài Loan có nền trà riêng phát triển rất cao. Tặng họ một gói chè xanh phổ thông thì khó tạo ấn tượng, vì trà xanh tốt ở nước họ không thiếu. Thứ khiến họ tò mò là cái riêng của Việt Nam: trà từ cây chè Shan tuyết cổ thụ mọc trên núi cao, và kỹ thuật ướp trà trong bông sen.
Trà Shan tuyết có nhiều dạng: trà xanh, hồng trà, bạch trà làm từ búp non. Với người sành, một gói nhỏ bạch trà hoặc hồng trà Shan tuyết từ một vùng cụ thể, ghi rõ nơi thu hái và cách làm, có giá trị hơn một hộp to đóng gói sang trọng không rõ nguồn.
Với người Nhật, nhớ thêm rằng họ đánh giá cao bao bì chỉn chu và thông tin rõ ràng. Hộp thiếc kín, có ghi năm thu hoạch, vùng trồng và hướng dẫn pha sẽ được trân trọng hơn túi giấy buộc dây.
Trà ướp thật hay trà tẩm hương: cách phân biệt
Hiểu cách làm. Trà sen ướp thủ công kiểu Hồ Tây được làm bằng cách cho trà vào giữa bông sen hoặc trộn với gạo sen (phần nhị hoa) rồi sấy, lặp lại nhiều lần. Mỗi lạng trà cần rất nhiều bông sen, nên trà ướp thật luôn đắt và làm theo mùa sen hè. Trà tẩm hương thì phun hương liệu lên trà, làm quanh năm, giá rẻ hơn nhiều.
Ngửi khi chưa pha. Trà tẩm hương thường thơm gắt ngay khi mở túi, mùi đồng đều như nước hoa. Trà ướp tự nhiên thơm nhẹ hơn, hương lẫn với mùi trà nền.
Ngửi khi pha lần hai. Hương liệu thường bay rất mạnh ở nước đầu rồi tụt hẳn. Trà ướp tự nhiên giữ hương qua vài nước, dù nhạt dần.
Nhìn giá. Một hộp "trà sen Tây Hồ" giá chỉ ngang trà thường gần như chắc chắn không phải ướp bông sen thủ công. Giá trà sen ướp thật biến động theo mùa và người làm, nhưng luôn ở mức cao.
Đọc thành phần. Trà ướp tự nhiên chỉ ghi trà và sen. Có chữ "hương liệu", "hương tổng hợp" hay "flavor" thì đó là trà tẩm hương. Không có gì sai khi tặng trà tẩm hương, miễn giới thiệu đúng.
Đóng gói trà cho chuyến bay dài
Trà dễ hút mùi và hút ẩm. Vài bước giúp hộp trà đến tay người nhận còn nguyên hương:
- Chọn hộp thiếc hoặc túi giấy bạc có khoá kéo; tránh túi ni lông mỏng.
- Bọc thêm một túi zip bên ngoài, nhất là khi xếp chung vali với cà phê, gia vị hay đồ có mùi.
- Đặt hộp trà xa chai nước mắm, mắm tôm hay bất cứ thứ gì có thể rò rỉ. Trà đã ám mùi mắm thì gần như không cứu được, dù hộp vẫn nguyên vẹn.
- Ghi nhãn tiếng Anh: tên trà, vùng trồng, thành phần, cách pha, hạn dùng.
- Khai báo là thực phẩm nếu nước đến yêu cầu. Trà khô đóng gói thường được cho qua, nhưng một số nước muốn biết trà có lẫn hạt hay hoa tươi không.
Kèm gì để hộp trà thành bộ quà
Một vài món kèm theo giúp người nhận thưởng thức đúng kiểu Việt:
- Bộ ấm chén gốm Bát Tràng nhỏ: hợp với người chưa có ấm pha trà kiểu Á.
- Một gói hạt sen sấy hoặc mứt gừng ăn kèm, đúng kiểu người Hà Nội uống trà.
- Một tấm thiệp kể vắn tắt về cây chè cổ thụ hay mùa sen Hồ Tây, kèm hướng dẫn pha.
- Với người thích nấu ăn, thêm một gói trà xanh dùng để nấu, làm bánh, như một cách dùng trà khác ngoài pha uống.
- Một chiếc lọc trà inox nhỏ cho người chỉ quen trà túi lọc: đặt vào cốc, cho trà lá vào, hãm xong nhấc ra là xong, không cần ấm. Món phụ kiện rẻ này giúp người nhận dùng trà lá rời hằng ngày mà không thấy phiền.
Những điều không nên nói khi tặng trà
Tránh giới thiệu trà như một thứ chữa bệnh, giảm cân hay "thải độc". Nhiều nước có quy định chặt về quảng cáo sức khoẻ trên thực phẩm, và người nhận am hiểu sẽ thấy những lời này kém tin cậy. Nói về vùng trồng, cách làm, hương vị là đủ hấp dẫn.
Cũng đừng nhận vơ mọi cây chè trên núi là "chè rừng tự nhiên trăm năm". Nhiều vùng Shan tuyết là chè cổ thụ thật, nhưng cũng có nhiều nương chè Shan trồng mới. Nếu không biết chắc, cứ nói "trà Shan tuyết vùng cao" là đúng và đủ. Sự trung thực về nguồn gốc là điều người nhận nước ngoài đánh giá cao hơn mọi tính từ.
Câu hỏi thường gặp
Trà khô mang sang nước ngoài có phải khai báo không?
Nhiều nước yêu cầu khai báo mọi thực phẩm, trong đó có trà. Trà khô đóng gói thương mại thường được cho qua sau khi khai. Úc là nước kiểm tra kỹ nhất, nên giữ bao bì gốc có thành phần.
Trà sen để được bao lâu?
Trà sen đóng kín, để nơi khô mát giữ hương tốt trong vài tháng. Hương sen nhạt dần theo thời gian, nên dặn người nhận dùng sớm và đậy kín sau mỗi lần mở.
Người nước ngoài có thích trà Thái Nguyên không?
Người đã quen trà xanh thường thích vị đậm và hậu ngọt của chè Thái. Người chỉ quen trà túi lọc có thể thấy chát. Kèm hướng dẫn pha nước không quá nóng và hãm ngắn sẽ dễ uống hơn nhiều.
Tặng trà túi lọc có bị coi là rẻ tiền không?
Không, nếu chọn đúng người. Với đồng nghiệp hay quà chia phần, trà túi lọc tiện và lịch sự. Với đối tác quan trọng hoặc người sành trà, nên chọn trà lá rời đóng hộp đẹp.
Trà Shan tuyết khác chè xanh thường ở điểm nào?
Shan tuyết là giống chè lá to mọc ở núi cao, búp phủ lông tơ trắng như tuyết. Trà làm từ Shan tuyết thường có vị êm, hậu ngọt sâu và để được nhiều nước, khác với chè búp nhỏ trồng ở trung du.
