Mỗi mùa du học, mùa thăm thân, khu vực kiểm dịch ở sân bay Los Angeles, Sydney hay Narita lại có thêm vài thùng quà Việt bị bỏ lại: túi chà bông, cây lạp xưởng, hộp nem chua, mấy quả xoài gói kỹ trong giấy báo. Người mang không cố ý gian lận, chỉ là không biết nước đến có luật kiểm dịch rất khác Việt Nam.
Bài này gom các nguyên tắc chung của bốn điểm đến người Việt hay sang nhất để bạn chọn quà ngay từ đầu cho đúng: món nào thường đi được, món nào gần như chắc chắn bị giữ lại, và cách khai báo để không mất thêm tiền phạt. Quy định thay đổi thường xuyên, nên trước mỗi chuyến vẫn cần đọc trang của cơ quan kiểm dịch nước đến.
Nguyên tắc chung: khai hết, đừng giấu
Cả Mỹ, Úc, Nhật và Hàn đều yêu cầu hành khách khai báo thực phẩm mang theo, nhất là thịt, trứng, sữa, trái cây, hạt giống và sản phẩm từ động thực vật. Hải quan Mỹ ghi rõ mọi mặt hàng nông nghiệp phải được khai và có thể bị kiểm tra. Úc còn chặt hơn: khai thiếu có thể bị phạt tại chỗ, thậm chí ảnh hưởng thị thực.
Điều nhiều người không biết là khai báo rồi mà món đó bị cấm thì chỉ bị giữ lại, thường không bị phạt. Ngược lại, giấu trong vali rồi bị máy soi hoặc chó nghiệp vụ phát hiện thì vừa mất quà vừa có thể nhận phạt. Vì vậy, khi phân vân, cứ đánh dấu "có" ở mục thực phẩm trên tờ khai hoặc trong ứng dụng khai báo, rồi để nhân viên quyết định.
Một nguyên tắc dễ nhớ khác: đồ khô, đã chế biến, đóng gói kín, có nhãn thành phần luôn dễ qua hơn đồ tự làm, đồ hút chân không không nhãn hay đồ tươi. Nhân viên kiểm dịch cần biết bên trong có gì; một túi ni lông buộc dây không ghi gì là thứ họ sẽ giữ lại trước tiên.
Bảng nhanh theo nhóm món
Bảng dưới là xu hướng chung để bạn lọc danh sách quà, không thay cho quy định chính thức của từng nước:
| Nhóm quà | Mỹ | Úc | Nhật | Hàn |
|---|---|---|---|---|
| Cà phê rang, cà phê bột, trà khô đóng gói | Thường qua, nên khai | Thường qua khi khai và không lẫn hạt sống | Thường qua | Thường qua |
| Bánh kẹo đóng hộp không có nhân thịt | Thường qua | Khai báo, thường qua | Thường qua | Thường qua |
| Chà bông, lạp xưởng, khô bò, nem, giò | Thường bị cấm | Hầu như bị cấm | Bị cấm nếu không có chứng nhận kiểm dịch | Bị cấm, phạt nặng nếu giấu |
| Trái cây tươi (xoài, vải, thanh long…) | Hạn chế chặt | Bị cấm với hành khách | Hạn chế chặt | Hạn chế chặt |
| Mật ong | Thường cần khai | Kiểm soát rất chặt | Cần khai | Cần khai |
| Hải sản khô, nước mắm đóng chai | Thường qua khi khai, lượng dùng cá nhân | Phải khai, tuỳ loại | Thường qua, lưu ý mùi | Thường qua, lưu ý mùi |
Những món nên gạch khỏi danh sách ngay
Mọi thứ có thịt heo, bò, gà. Từ khi dịch tả lợn châu Phi lan rộng ở châu Á, các nước nhập khẩu siết rất chặt sản phẩm thịt từ khu vực này, kể cả thịt đã sấy, đã nấu chín, đã hút chân không. Chà bông, lạp xưởng, khô gà lá chanh, ruốc, mì gói có gói thịt sấy đều thuộc nhóm này. Đây là nhóm bị tịch thu nhiều nhất.
Trứng và sản phẩm từ trứng chưa qua chế biến công nghiệp. Trứng muối, hột vịt lộn, bánh tự làm có trứng sống thường không được mang. Bánh trứng đóng gói công nghiệp có nhãn thì khả năng qua cao hơn.
Trái cây và rau tươi. Ruồi đục quả và sâu bệnh là mối lo lớn của các nước nông nghiệp, nên một quả xoài cát Hòa Lộc ngon đến mấy cũng nên để lại. Muốn mang hương vị trái cây Việt, hãy chọn xoài sấy, mít sấy, chuối sấy đóng gói có nhãn.
Hạt giống, củ giống, cây con. Hạt sen tươi, hạt mít, củ gừng còn mầm, hạt giống rau thơm để "trồng thử bên đó" đều thuộc nhóm bị kiểm soát mạnh. Hạt điều, hạt sen đã sấy chín, đóng gói thì khác, nhưng vẫn nên khai.
Rượu ngâm động vật, cao động vật. Ngoài chuyện kiểm dịch, nhiều loài dùng ngâm rượu hay nấu cao thuộc danh mục bảo vệ quốc tế. Mang những thứ này có thể bị xử lý nặng hơn nhiều so với một túi chà bông.
Những món thường đi trót lọt và vẫn đủ "Việt"
Danh sách dưới đây là các món ít rắc rối nhất nếu đóng gói kín, còn hạn dùng và có nhãn thành phần, tốt nhất có tiếng Anh:
- Cà phê rang xay hoặc cà phê hạt rang từ Tây Nguyên, đi kèm một chiếc phin. Nhẹ, ít mùi khi đóng kín, người nhận ở nước nào cũng dùng được.
- Trà khô: chè Tân Cương Thái Nguyên, trà Shan tuyết vùng cao phía Bắc, trà ô long Lâm Đồng, trà sen đóng hộp.
- Hạt điều rang đóng gói, lý tưởng là loại có nhãn công nghiệp; hạt điều Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai) là lựa chọn quen thuộc.
- Bánh kẹo đặc sản không nhân thịt: kẹo dừa Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long), bánh đậu xanh Hải Dương (nay thuộc Hải Phòng), mè xửng Huế.
- Gia vị khô: tiêu hạt, quế thanh, hoa hồi đóng gói. Gọn, giá trị cao so với trọng lượng.
- Trái cây sấy có nhãn, thay cho trái cây tươi.
Đóng gói và khai báo sao cho nhanh
Chuẩn bị đúng giúp bạn qua quầy kiểm dịch trong vài phút thay vì mở tung cả vali:
- Để tất cả thực phẩm vào chung một túi hoặc một ngăn vali, không rải rác trong quần áo. Khi bị hỏi, bạn lấy ra ngay được.
- Giữ nguyên bao bì gốc có nhãn. Nếu là đồ mua ở chợ không nhãn, tự in một tờ ghi tên món và thành phần bằng tiếng Anh dán ngoài túi.
- Chai lọ chất lỏng như nước mắm, mật ong để hành lý ký gửi, quấn màng bọc và túi zip hai lớp, đặt giữa vali.
- Khai "có thực phẩm" trên tờ khai hoặc ứng dụng khai báo của nước đến. Khi được hỏi, trả lời ngắn gọn từng món.
- Chấp nhận bỏ lại nếu nhân viên nói món đó không được phép. Tranh cãi tại quầy không đổi được kết quả.
Mỗi nước có một điểm cần để ý riêng
Mỹ: lực lượng hải quan và kiểm dịch có chó nghiệp vụ đánh hơi thịt và trái cây rất nhạy. Đồ khô, bánh kẹo, cà phê, trà thường không phải vấn đề nếu khai đúng. Tra cứu trước trên trang của cơ quan kiểm dịch động thực vật Mỹ nếu bạn có món lạ.
Úc: nổi tiếng chặt nhất. Hãy coi như mọi thứ ăn được đều phải khai, kể cả gói mì, gói hạt dưa. Một số món khô vẫn được mang sau khi kiểm tra, nhưng thịt, trứng, trái cây tươi, hạt giống gần như chắc chắn bị giữ.
Nhật: sản phẩm thịt bị cấm nếu không có giấy chứng nhận kiểm dịch, kể cả loại đóng gói đẹp. Bù lại, người Nhật rất quý quà nhỏ đóng gói riêng từng chiếc, nên bánh kẹo và trà là lựa chọn vừa an toàn vừa hợp văn hoá.
Hàn Quốc: siết mạnh sản phẩm thịt heo từ các nước có dịch tả lợn châu Phi, mức phạt cho người không khai được nâng lên đáng kể trong những năm gần đây. Nước mắm, mắm tôm qua được nhưng nên bọc kín để khỏi phiền người ngồi cạnh và nhân viên mở vali.
Câu hỏi thường gặp
Mang nước mắm sang Mỹ được không?
Nước mắm đóng chai kín, có nhãn, lượng dùng cá nhân thường được mang trong hành lý ký gửi nếu khai báo. Chai phải bọc chống vỡ và chống rò rỉ, vì mùi nước mắm loang ra sẽ ám cả vali và đồ của người khác.
Bánh pía có nhân trứng muối có bị giữ không?
Bánh pía đóng gói công nghiệp có nhãn thường được xem như bánh kẹo, nhưng nhân trứng muối hoặc nhân có mỡ heo có thể khiến nhân viên kiểm dịch giữ lại tuỳ nước. Chọn loại nhân đậu xanh, sầu riêng không trứng sẽ đỡ rủi ro hơn.
Không khai mà mang ít đồ khô có sao không?
Rủi ro là có. Nếu bị phát hiện món thuộc nhóm phải khai, bạn có thể bị phạt dù số lượng nhỏ. Khai báo không tốn thêm tiền, và nếu món đó được phép thì bạn vẫn mang vào bình thường.
Hạt sen sấy, nấm hương khô có mang sang Úc được không?
Úc yêu cầu khai mọi sản phẩm thực vật. Hạt và nấm đã sấy, đóng gói thương mại có thể được cho qua sau kiểm tra, nhưng cũng có thể bị giữ. Nên tra trên hệ thống tra cứu của bộ nông nghiệp Úc trước khi bay.
Gửi quà qua bưu điện có dễ hơn mang tay không?
Không hẳn. Hàng gửi quốc tế cũng qua kiểm dịch của nước nhận, và danh mục cấm gần như giống hành lý. Gửi có thêm rủi ro chậm, hỏng và tốn phí lưu kho nếu bị giữ.
