Lần đầu sang thăm con ở Mỹ, Úc, Nhật hay châu Âu, nhiều ông bà, cha mẹ chuẩn bị hành lý như đi ra Bắc vào Nam: vài ký giò chả, túi chà bông, hũ mắm, bịch hạt giống rau thơm để con trồng ngoài vườn. Đến sân bay, gần nửa số đó bị giữ lại, có nhà còn bị phạt vì không khai. Công chuẩn bị mấy tuần thành công cốc.
Điều đáng nói là phần lớn món nặng nhất trong vali, như nước mắm, bánh phở, bánh tráng, con cái ở nước ngoài thường mua được ở chợ châu Á gần nhà. Thứ họ thật sự nhớ và khó tìm lại là những món nhỏ, mang đúng vị quê nhà. Bài này giúp ông bà và gia đình chọn món đáng mang, bỏ món không nên mang, và đóng gói sao cho qua cửa êm.
Hỏi con trước: bên đó thiếu gì, có gì
Việc đầu tiên là gọi cho con hỏi kỹ. Ở các thành phố đông người Việt như vùng Nam California, Houston, Sydney, Melbourne, Tokyo, Paris, chợ châu Á bán gần đủ mọi thứ: nước mắm, bánh phở khô, bún, bánh tráng, rau thơm, thậm chí cả giò chả làm tại chỗ. Mang những thứ này từ Việt Nam sang vừa nặng, vừa tốn chỗ, lại có nguy cơ bị giữ.
Ngược lại, gia đình sống ở thành phố nhỏ, vùng ít người châu Á thì thiếu nhiều hơn. Hỏi con cụ thể: "Con muốn mẹ mang món gì nhất? Món nào bên đó mua được rồi?". Một danh sách do chính người nhận đặt hàng luôn tốt hơn danh sách do người mang tự đoán.
Cũng hỏi luôn về thời gian lưu trú. Ông bà ở ba tháng có thể mang ít đồ khô, rồi mua dần bên đó. Đồ mang theo nên là thứ dùng được lâu sau khi ông bà về, để con cháu còn giữ lại chút vị quê.
Những món đáng công xách
Trà và cà phê ngon. Chè Thái Nguyên, trà Shan tuyết, cà phê rang từ Tây Nguyên. Bên đó có bán, nhưng loại ngon đúng vị quen thường đắt hoặc khó tìm. Nhẹ, khô, ít rủi ro ở cửa kiểm dịch.
Đặc sản đúng quê mình. Mè xửng nếu nhà ở Huế, bánh đậu xanh nếu quê Hải Dương cũ, kẹo dừa nếu quê miền Tây. Món gắn với quê cụ thể mang ý nghĩa mà chợ châu Á không thay được.
Gia vị hiếm. Mắc khén, hạt dổi vùng Tây Bắc, tiêu hạt, quế thanh, hoa hồi. Rất nhẹ, mùi thơm đặc trưng, nấu vài món là cả nhà nhận ra vị quê. Chọn loại đã sấy khô, đóng gói kín.
Trái cây sấy đóng gói. Xoài, mít, chuối sấy có nhãn thay cho trái cây tươi, cho cháu ăn vặt.
Đồ dùng nhỏ mà bên đó khó mua. Phin cà phê, chày cối nhỏ, nón lá cho cháu, bộ chén nhỏ. Không phải đồ ăn nên không lo kiểm dịch.
Những món nên để lại ở nhà
Đây là các món hay bị giữ nhất ở sân bay các nước người Việt hay sang thăm thân:
| Món | Vì sao nên bỏ |
|---|---|
| Giò chả, chà bông, lạp xưởng, nem chua, thịt khô | Sản phẩm thịt từ khu vực có dịch tả lợn châu Phi bị nhiều nước cấm, kể cả loại đã nấu chín, hút chân không |
| Hạt giống rau, hạt mít, củ giống | Hầu hết các nước cấm hoặc kiểm soát chặt hạt giống, củ giống mang theo người. Đây là món ông bà hay giấu nhất và hay bị phát hiện nhất |
| Trái cây tươi, rau tươi, lá chuối | Nguy cơ mang theo sâu bệnh, bị cấm hoặc hạn chế gần như mọi nơi |
| Trứng muối, trứng vịt lộn, bánh tự làm có trứng | Sản phẩm trứng chưa chế biến công nghiệp thường bị giữ |
| Thuốc nam, thuốc bắc tự bốc, cao tự nấu | Nguồn gốc thực vật, động vật không rõ; một số thành phần có thể thuộc danh mục cấm |
| Mắm tôm, mắm cá tự làm trong hũ không nhãn | Dễ rò rỉ, mùi nặng, không có nhãn thành phần |
Đóng vali cho ông bà: chuẩn bị để không phải nói nhiều
Nhiều ông bà không nói được tiếng Anh, nên chuẩn bị giấy tờ và cách xếp đồ để nhân viên kiểm dịch hiểu nhanh nhất:
- Gom tất cả đồ ăn vào một ngăn hoặc một túi riêng trong vali ký gửi, không rải trong quần áo.
- Giữ bao bì gốc. Đồ không có nhãn thì dán một tờ giấy ghi tên món bằng tiếng Anh, ví dụ "green tea", "dried mango", "black pepper".
- Con cháu in sẵn một tờ danh sách tất cả thực phẩm trong vali bằng tiếng Anh, kèm câu "I have food to declare" (nghĩa là có thực phẩm cần khai báo) để đưa cho nhân viên đọc. Ông bà cầm tờ này trong túi xách cùng hộ chiếu.
- Khi điền tờ khai trên máy bay hoặc qua máy tự động, đánh dấu "có" ở mục thực phẩm. Nếu ông bà đi một mình, nhờ tiếp viên hoặc người Việt đi cùng chuyến điền giúp.
- Chất lỏng như nước mắm, mật ong để hành lý ký gửi, bọc nhiều lớp. Hành lý xách tay chỉ để thuốc uống hằng ngày, có đơn thuốc kèm theo.
- Chụp ảnh các món trong vali trước khi đóng. Nếu bị hỏi, ông bà đưa điện thoại cho nhân viên xem, con cháu ở sảnh đón cũng biết trước để giải thích giúp khi cần.
Cân nặng vali: đừng để quà làm khổ người già
Hành lý ký gửi chặng bay dài thường giới hạn theo kiện và trọng lượng, tuỳ hãng và hạng vé. Nhiều gia đình nhồi quà kín hai vali tối đa trọng lượng, đến nơi ông bà kéo không nổi, quá cân còn phải bỏ bớt ngay quầy làm thủ tục. Kiểm tra mức hành lý trên vé trước, cân vali ở nhà, chừa lại vài ký.
Quy tắc dễ nhớ: món nào nặng mà bên đó có bán thì bỏ. Một can nước mắm năm lít nặng ngang mười hộp trà ngon. Vali nhẹ hơn cũng giúp ông bà tự xoay xở ở sân bay trung chuyển, nơi thường phải đi bộ xa và tự lấy hành lý nếu đổi hãng.
Món quà không chiếm chỗ trong vali
Nhiều người con ở nước ngoài kể rằng món quà họ nhớ nhất không phải đồ ăn mà là ông bà nấu cho một bữa đúng vị nhà, dạy cháu vài câu tiếng Việt, kể chuyện họ hàng ở quê. Mang theo vài gói gia vị nhỏ để nấu món tủ, một cuốn album ảnh gia đình in sẵn, đôi khi giá trị hơn cả vali đồ khô.
Nếu nhà có món gia truyền, như cách làm dưa món, cách kho cá của bà, hãy viết lại công thức bằng tay. Đó là thứ con cháu giữ được lâu, và không cơ quan kiểm dịch nào giữ lại.
Quà cho cháu nhỏ sinh ra ở nước ngoài
Cháu lớn lên ở nước ngoài thường ít dịp tiếp xúc với đồ vật, món ăn Việt. Vài món nhỏ giúp ông bà kết nối với cháu dễ hơn:
- Sách tranh song ngữ Việt và tiếng nước cháu ở, truyện cổ tích Việt Nam có hình minh hoạ. Nhẹ, không lo kiểm dịch, ông bà đọc cho cháu nghe mỗi tối.
- Áo dài, áo bà ba trẻ em cho cháu mặc dịp Tết ở cộng đồng người Việt bên đó. Hỏi số đo trước, vì trẻ con lớn nhanh.
- Đồ chơi dân gian như con quay gỗ, diều giấy, bộ ô ăn quan. Không phải đồ ăn nên mang dễ dàng.
- Bánh kẹo đóng gói có nhãn như kẹo dừa, bánh đậu xanh, đủ cho cháu nếm thử vị quê. Tránh kẹo cứng viên nhỏ với trẻ dưới ba tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Mang nước mắm sang Úc thăm con có được không?
Nước mắm đóng chai kín, có nhãn thường được mang vào Úc nếu khai báo và qua kiểm tra. Đóng trong hành lý ký gửi, bọc chống rò rỉ. Bên Úc có bán nhiều loại nước mắm Việt, nên cân nhắc có cần mang không.
Mang hạt giống rau thơm để con trồng có sao không?
Hạt giống thuộc nhóm bị kiểm soát chặt nhất ở Mỹ, Úc, Nhật và châu Âu. Mang mà không khai có thể bị phạt. Con cháu nên mua hạt giống rau châu Á tại chỗ, nhiều cửa hàng và trang bán hàng ở các nước này có bán.
Ông bà mang thuốc uống hằng ngày thì cần chuẩn bị gì?
Để thuốc trong hành lý xách tay, giữ hộp gốc và mang theo đơn thuốc, tốt nhất có bản dịch tiếng Anh. Mang đủ cho cả thời gian lưu trú cộng thêm vài ngày dự phòng.
Mực khô, tôm khô có mang sang Mỹ được không?
Hải sản khô đóng gói lượng dùng cá nhân thường được mang vào Mỹ nếu khai báo. Tuy vậy, mùi mạnh dễ gây phiền khi mở vali kiểm tra. Đóng hút chân không, có nhãn và để riêng một túi.
Nếu lỡ mang món bị cấm thì làm sao?
Khai báo thật và đồng ý bỏ lại món đó. Khi đã khai, thường chỉ bị giữ món hàng mà không bị phạt. Rắc rối lớn chủ yếu xảy ra khi không khai mà bị phát hiện.
Có nên gửi đồ qua đường bưu điện trước để vali nhẹ hơn không?
Hàng gửi quốc tế cũng qua kiểm dịch với danh mục tương tự hành lý, lại mất thời gian và phí. Chỉ nên gửi đồ khô đóng gói có nhãn; thịt, trứng, hạt giống gửi đi vẫn bị giữ.
