Đi thăm bạn bè, người thân vừa sinh con là dịp vui, nhưng chọn quà lại không đơn giản. Đồ cho em bé thì nhà đã chuẩn bị đầy, sữa bột chưa chắc mẹ dùng loại đó, còn đồ ăn cho mẹ thì vướng đủ kiêng khem của tuần ở cữ và giai đoạn cho con bú.
Bài này tập trung vào quà sản vật cho người mẹ, phần quà hay bị quên nhưng có ích thật: món nào hợp, món nào nên tránh vì ảnh hưởng đến mẹ và bé, thời điểm và cách đi thăm sao cho tế nhị. Mọi chế độ ăn uống sau sinh vẫn nên theo tư vấn của bác sĩ sản khoa và nhi khoa.
Thời điểm đi thăm và hỏi trước
Theo phong tục của nhiều gia đình Việt, mẹ và bé thường được giữ yên trong tháng đầu, hạn chế khách. Nhiều nhà chỉ đón khách sau khi bé đầy tháng. Hãy hỏi trước người nhà xem khi nào tiện, đừng tự đến. Những tuần đầu, mẹ mệt, thiếu ngủ, bé cũng dễ bị lây bệnh.
Khi hỏi, cũng nhân tiện hỏi xem mẹ đang cần gì. Có mẹ đang thiếu đồ ăn vặt lành mạnh để ăn đêm khi cho con bú, có mẹ cần người nấu giúp vài bữa, có mẹ chỉ cần ai đó trông bé một buổi để ngủ. Biết đúng nhu cầu, món quà của bạn sẽ có ích hơn nhiều.
Sản vật hợp tặng mẹ sau sinh
Gạo nếp, đậu, hạt sen. Gạo nếp cái hoa vàng, đậu đen, đậu đỏ, hạt sen khô là nguyên liệu quen thuộc để nấu xôi, chè, cháo cho mẹ sau sinh theo thói quen của nhiều gia đình. Món quà thực dụng, để được lâu, gia đình dùng dần. Gạo nếp cái hoa vàng vùng đồng bằng Bắc Bộ hạt tròn, dẻo thơm, là loại hay được chọn.
Trái cây tươi đúng mùa. Cam, bưởi, đu đủ chín, chuối, táo là những loại dễ ăn. Chọn vừa phải, trái ngon, rửa sạch. Tránh trái cây quá chua hoặc trái cây mẹ được dặn kiêng theo tư vấn riêng.
Hạt và trái cây sấy ít đường. Hạt điều, hạt óc chó, hạt mắc ca rang mộc, xoài sấy dẻo ít đường là món ăn vặt tiện cho các cữ bú đêm. Đóng túi nhỏ để mẹ dễ lấy.
Lá tắm thảo dược. Bài lá tắm của người Dao đỏ ở Sa Pa (Lào Cai) được nhiều mẹ sau sinh tìm dùng để tắm, xông theo kinh nghiệm truyền thống. Nếu tặng, chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đóng gói sạch, và để mẹ tự quyết định có dùng hay không theo lời khuyên của bác sĩ.
Mật ong cho mẹ. Mẹ có thể dùng mật ong, nhưng tuyệt đối không cho trẻ dưới một tuổi dùng, kể cả bôi lên môi, núm vú. Nếu tặng mật ong cho nhà có em bé, nhắc rõ điều này.
Những thứ nên tránh tặng mẹ đang cho con bú
Một số món quen làm quà biếu nhưng không hợp với giai đoạn cho con bú:
| Món | Vì sao nên tránh |
|---|---|
| Rượu, kể cả rượu ngâm thuốc, rượu nếp | Cồn có thể vào sữa mẹ; các khuyến cáo y tế thường khuyên mẹ cho con bú tránh rượu |
| Sâm, đông trùng hạ thảo, thảo dược lạ | Chưa đủ dữ liệu an toàn trong giai đoạn cho con bú; nếu muốn dùng, mẹ cần hỏi bác sĩ |
| Cà phê, trà đặc số lượng lớn | Caffeine có thể vào sữa; mẹ thường được khuyên dùng vừa phải |
| Đồ sống, đồ tái như gỏi, mắm sống | Nguy cơ nhiễm khuẩn, không hợp với người mới sinh |
| Đồ quá cay, quá mặn, nặng mùi | Dễ gây khó chịu cho mẹ; nhiều gia đình kiêng trong thời gian ở cữ |
Món ăn dân gian: tặng nguyên liệu, để gia đình tự quyết
Nhiều gia đình Việt có những món quen nấu cho mẹ sau sinh như móng giò hầm đu đủ xanh, cháo chân giò, canh rau ngót, cá kho nghệ, gà hầm gừng. Những món này gắn với kinh nghiệm truyền miệng về việc giúp mẹ ăn ngon, ấm người, nhiều sữa. Tuy vậy, kinh nghiệm dân gian không phải lúc nào cũng đúng với mọi người, và mỗi bà mẹ có thể được bác sĩ dặn riêng.
Vì vậy, thay vì mang món đã nấu sẵn khi chưa hỏi, hãy tặng nguyên liệu khô dễ bảo quản như gạo nếp, đậu, hạt sen, nấm hương, hoặc hỏi người nhà có muốn bạn nấu giúp một bữa không. Gia đình tự chọn món theo khẩu vị và lời khuyên của bác sĩ, món quà của bạn vẫn có ích.
Phép lịch sự khi đi thăm mẹ và bé
Một vài điều nhỏ giúp chuyến thăm thật sự là niềm vui cho gia đình:
- Hẹn trước, đến đúng giờ, ở lại ngắn khoảng nửa tiếng.
- Không đến khi đang ốm, ho, sốt, kể cả cảm nhẹ. Trẻ sơ sinh sức đề kháng còn yếu.
- Không mang theo trẻ nhỏ đang ốm hoặc quá nhiều người cùng lúc. Một nhóm hai ba người là vừa, đông hơn thì chia nhau đi những ngày khác.
- Rửa tay hoặc sát khuẩn trước khi bế bé, và chỉ bế khi mẹ đồng ý.
- Không hôn lên mặt, tay em bé, không dùng nước hoa nồng.
- Không bình phẩm về cân nặng của mẹ, chuyện sinh thường hay sinh mổ, chuyện nuôi con bằng sữa mẹ hay sữa công thức.
- Nếu có thể, giúp một việc thiết thực: rửa bát, mua đồ, trông bé để mẹ ngủ một lát.
Phối một giỏ quà cho mẹ sau sinh
Một giỏ quà sản vật gọn, hợp lý có thể gồm:
- Một túi gạo nếp ngon và một túi đậu đen hoặc đậu đỏ để nấu chè, nấu xôi.
- Một túi hạt sen khô hoặc nấm hương để nấu cháo, nấu canh.
- Vài túi nhỏ hạt rang mộc và trái cây sấy ít đường để mẹ ăn đêm.
- Một ít trái cây tươi đúng mùa, chọn loại dễ bóc như cam, quýt, chuối để mẹ ăn nhanh giữa các cữ bú.
- Kèm một món nhỏ cho em bé như khăn sữa, mũ cotton, hoặc để gia đình tự chọn đồ cho bé.
Quà không phải đồ ăn mà mẹ rất cần
Giai đoạn sau sinh, mẹ cần nghỉ ngơi và sự hỗ trợ hơn là thêm đồ ăn. Một chiếc gối cho con bú, một bình giữ nhiệt để luôn có nước ấm cạnh giường, vài bộ đồ mặc nhà mềm, cài trước tiện cho con bú, một đôi tất ấm là những món quà mẹ dùng hằng ngày.
Món quà quý nhất nhiều khi là thời gian: nấu giúp vài bữa, dọn dẹp, đi chợ, trông bé để mẹ ngủ vài tiếng. Với bạn thân hay người nhà, ngỏ lời giúp cụ thể như "tối thứ bảy để em qua nấu cơm" dễ được nhận hơn câu chung chung "cần gì cứ bảo".
Ở xa không đến thăm được
Nếu ở xa, có thể gửi quà qua đường bưu điện hoặc xe khách. Chọn đồ khô, đóng gói kín, để được lâu như gạo nếp, đậu, hạt sen, hạt rang mộc; tránh gửi trái cây chín dễ dập và đồ cần bảo quản lạnh. Báo trước cho gia đình thời gian hàng đến để có người nhận, vì mẹ và bé không nên phải ra ngoài lấy hàng.
Kèm một tấm thiệp hoặc lời nhắn hỏi thăm. Với người mẹ đang mệt mỏi và ít ra ngoài, một lời hỏi thăm đúng lúc có ý nghĩa không kém món quà.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau sinh thì nên đi thăm?
Nhiều gia đình thích đón khách sau khi bé đầy tháng, khi mẹ đã khoẻ hơn. Hãy hỏi trước người nhà để chọn thời điểm phù hợp, tránh đến quá sớm khi mẹ còn mệt.
Tặng sữa bột cho em bé có nên không?
Không nên tự mua sữa bột nếu chưa hỏi, vì bé có thể đang bú mẹ hoặc dùng loại sữa do bác sĩ tư vấn. Nếu muốn tặng, hỏi gia đình loại sữa và cỡ hộp đang dùng.
Mẹ cho con bú có uống trà được không?
Mẹ cho con bú thường được khuyên hạn chế caffeine, trà đặc nên uống vừa phải. Một số trà thảo mộc chưa rõ an toàn, mẹ nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Lá tắm người Dao có dùng được cho em bé không?
Một số gia đình dùng lá tắm cho trẻ nhỏ, nhưng da trẻ sơ sinh rất nhạy cảm. Nên hỏi bác sĩ nhi khoa trước khi dùng cho bé và chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
Đi thăm mẹ sau sinh có cần mang phong bì không?
Tuỳ phong tục từng vùng và mối quan hệ. Ở nhiều nơi, người thân thường mừng tiền cho bé. Nếu không chắc, một món quà thiết thực kèm lời chúc là đủ lịch sự.
