Người phương Tây đến Việt Nam thường mê ẩm thực đường phố, nhưng món quà mang về lại là chuyện khác. Cái gì ăn ngon ở quán, có không khí, có người giải thích, chưa chắc còn hấp dẫn khi mở ra ở căn bếp tại Berlin hay Chicago. Ngược lại, có những món người Việt coi là bình thường lại khiến bạn bè phương Tây thích thú lâu dài.
Bài này tổng hợp kinh nghiệm từ những người Việt sống, học, làm việc ở nước ngoài và thường xuyên tặng quà quê cho bạn bè bản xứ: món nào gần như luôn thành công, món nào nên cân nhắc, và cách giới thiệu để món quà được dùng thật chứ không nằm im trong tủ.
Những món gần như luôn được yêu thích
Cà phê và phin. Nhiều người phương Tây biết đến cà phê Việt qua cà phê sữa đá và cà phê trứng. Một túi cà phê Tây Nguyên kèm phin và hướng dẫn pha là món quà vừa thực dụng vừa có trải nghiệm. Người thích cà phê đặc sản sẽ tò mò với Arabica Cầu Đất hay Sơn La.
Sô-cô-la làm từ ca cao Việt. Ca cao được trồng ở nhiều vùng như Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long), Đắk Lắk, Đồng Nai, Bà Rịa–Vũng Tàu cũ (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh), Tiền Giang cũ. Sô-cô-la đen làm từ ca cao một vùng, ghi rõ tỷ lệ ca cao, rất hợp với gu phương Tây vốn quen thưởng thức sô-cô-la theo nguồn gốc hạt. Lưu ý sô-cô-la dễ chảy, cần để nơi mát khi mang đi.
Hạt điều rang. Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu hạt điều lớn nhất thế giới. Hạt điều rang muối hoặc rang mộc, hạt to, còn vỏ lụa, đóng gói đẹp là món ăn vặt ai cũng thích, trừ người dị ứng hạt.
Tiêu và quế. Người phương Tây nấu ăn nhiều với tiêu và quế. Tiêu hạt Phú Quốc, tiêu Chư Sê (Gia Lai), quế Trà Bồng (Quảng Ngãi), quế Văn Yên (Yên Bái cũ, nay thuộc Lào Cai) đều thơm hơn rõ so với gia vị phổ thông ở siêu thị nước ngoài. Đây là món quà mà người thích nấu ăn dùng hằng ngày và nhớ người tặng mỗi lần dùng.
Trà. Trà ô long Lâm Đồng, trà sen, trà Shan tuyết là món quà thanh lịch. Kèm hướng dẫn pha để tránh pha nước quá sôi làm trà đắng. Hộp thiếc nhỏ tầm 50 đến 100 gam là vừa: đủ uống nhiều lần mà không phải để quá lâu làm mất hương.
Những món cần cân nhắc vì mùi và vị
Nước mắm là gia vị quan trọng nhất của bếp Việt, nhưng mùi của nó khiến nhiều người phương Tây chưa quen e ngại khi mở chai trong bếp. Nếu người nhận là đầu bếp, người mê nấu ăn châu Á hoặc đã từng sống ở Việt Nam, nước mắm ngon là món quà rất đáng giá. Với người khác, đây có thể là chai gia vị dùng một lần rồi bỏ. Mắm tôm, mắm nêm, cá khô nặng mùi còn khó hơn nhiều.
Sầu riêng sấy, kẹo sầu riêng cũng thế: người thích thì rất thích, người không quen thì thấy mùi khó chịu. Đừng đóng chung với các món khác trong hộp quà, vì mùi lan ra cả hộp.
Về vị, người phương Tây thường thấy các loại mứt, kẹo truyền thống của Việt Nam quá ngọt. Mứt Tết, kẹo mè, kẹo đậu phộng ngọt đậm nên chọn loại ít đường, hoặc chỉ tặng lượng nhỏ để nếm thử. Trái cây sấy dẻo không đường hoặc ít đường dễ được đón nhận hơn.
Những món có thể gây phản cảm vì câu chuyện
Rượu ngâm động vật như rắn, tắc kè, côn trùng thường bị người phương Tây nhìn với con mắt e ngại, nhiều loài còn thuộc danh mục bảo vệ, mang qua biên giới có thể vi phạm luật. Đừng bao giờ chọn làm quà.
Cà phê chồn được quảng bá như món đặc biệt, nhưng ở phương Tây nhiều người biết đến các phóng sự về việc nuôi nhốt cầy hương để lấy hạt. Tặng món này cho người quan tâm đến phúc lợi động vật có thể gây phản tác dụng.
Yến sào, đông trùng hạ thảo được người Việt coi là quà quý, nhưng với nhiều người phương Tây đây là thứ lạ, khó hiểu cách dùng, và họ có thể nghi ngại về các lời quảng cáo sức khoẻ. Để dành những món này cho người nhận gốc Á hoặc đã quen dùng.
Phối một hộp quà cho bạn phương Tây
Ba cách phối dưới đây giúp hộp quà có đủ món "an toàn" lẫn một món "khám phá":
| Kiểu hộp | Món chính | Món khám phá | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Hộp cà phê | Cà phê Tây Nguyên, phin | Một thanh sô-cô-la ca cao Việt | Người mê cà phê, đồng nghiệp |
| Hộp bếp Việt | Tiêu hạt, quế thanh, hoa hồi | Một chai nhỏ nước mắm ngon kèm công thức nước chấm | Người thích nấu ăn |
| Hộp ăn vặt | Hạt điều rang, xoài sấy, chuối sấy | Kẹo dừa hoặc mè xửng | Gia đình có trẻ em, bạn bè thân |
Giới thiệu món quà để nó được dùng thật
Người phương Tây thích biết món đồ từ đâu ra và dùng ra sao. Vài bước nhỏ giúp món quà không nằm im trong tủ:
- Viết một tấm thẻ ngắn bằng tiếng Anh: tên món, vùng làm ra, thành phần, cách dùng. Viết như kể chuyện với bạn, không cần văn quảng cáo; một câu kiểu "tiêu này trồng trên đất đỏ bazan Gia Lai, nhà mình hay dùng ướp thịt bò" đáng nhớ hơn mọi lời khen.
- Với gia vị, kèm một công thức đơn giản, ví dụ tiêu cho món bò lúc lắc, quế cho món phở bò nấu tại nhà, nước mắm cho nước chấm.
- Với cà phê, ghi cách pha phin và gợi ý pha cà phê sữa đá với sữa đặc.
- Với sô-cô-la ca cao Việt, ghi tỷ lệ ca cao và vùng trồng; người phương Tây hay so sánh với sô-cô-la từ các nước khác.
- Nhắn hỏi người nhận vài tuần sau xem họ đã dùng chưa, có cần hướng dẫn thêm không. Câu hỏi nhỏ này biến món quà thành cuộc trò chuyện.
Mang sang hay mua tại chỗ
Nếu bạn đang sống ở nước ngoài, các cửa hàng châu Á có bán nhiều sản phẩm Việt, nhưng thường là hàng phổ thông. Những thứ đáng mang từ Việt Nam là thứ khó tìm bên đó: cà phê rang mới, trà ngon, sô-cô-la ca cao Việt, tiêu và quế loại tốt.
Khi mang sang, nhớ khai báo thực phẩm ở cửa khẩu nước đến, giữ bao bì gốc có nhãn thành phần. Sô-cô-la, hạt điều, cà phê, trà đóng gói thương mại thường được cho qua. Tránh mang thịt, trứng, trái cây tươi.
Tặng vào dịp nào cho hợp phong tục phương Tây
Được mời ăn tối ở nhà. Người phương Tây quen mang quà cho chủ nhà, thường là chai vang, hoa hoặc hộp sô-cô-la. Một hộp sô-cô-la ca cao Việt hay một túi cà phê ngon là phiên bản "Việt" của thói quen này, vừa đúng phép vừa gây chú ý.
Giáng sinh và năm mới. Đây là mùa tặng quà lớn nhất ở phương Tây. Quà nhỏ cho đồng nghiệp, hàng xóm thường giá trị vừa phải; một túi hạt điều hay hộp trà đẹp là vừa tầm.
Quà cảm ơn. Sau khi được giúp đỡ việc gì, tặng một món nhỏ kèm thiệp cảm ơn viết tay là cách làm quen thuộc. Không cần đắt, chỉ cần có ý.
Mở quà ngay. Khác người Việt, người phương Tây thường mở quà ngay trước mặt người tặng và bày tỏ cảm xúc. Bạn nên chuẩn bị vài câu giới thiệu ngắn về món quà cho lúc đó.
Câu hỏi thường gặp
Người phương Tây có thích bánh pía không?
Bánh pía nhân đậu xanh sầu riêng có mùi sầu riêng mạnh nên tuỳ người. Nhiều loại có mỡ heo và trứng muối, cần xem thành phần nếu người nhận ăn chay hoặc kiêng. Chọn loại nhân đậu xanh thuần sẽ dễ ăn hơn.
Tặng nón lá kèm đồ ăn có được không?
Được, nón lá là món lưu niệm nhẹ và dễ nhận ra. Tuy vậy, nón khó xếp vào vali, dễ móp. Nếu người nhận ở xa, quà gia vị hoặc cà phê gọn hơn.
Sô-cô-la mang đi máy bay có bị chảy không?
Trong khoang hành lý máy bay thường không quá nóng, nhưng lúc chờ ở sân bay hay trong xe dễ chảy. Để sô-cô-la ở giữa vali, bọc túi giữ nhiệt nếu đi mùa nóng.
Có nên giải thích nước mắm bằng mùi vị không?
Nên giới thiệu nước mắm như gia vị tạo vị đậm, tương tự cách người Ý dùng cá cơm muối. Kèm công thức nước chấm hoặc món xào đơn giản giúp người nhận thấy dễ dùng hơn.
Quà cho trẻ em phương Tây nên chọn gì?
Trái cây sấy ít đường, bánh phồng gói nhỏ, kẹo dừa là lựa chọn dễ. Luôn ghi thành phần để cha mẹ kiểm tra dị ứng, và tránh kẹo cứng viên nhỏ cho trẻ dưới ba tuổi.
