Biếu ông bà, nhiều người theo thói quen mua hộp bánh ngọt, giỏ trái cây nhập hay hộp đồ bổ đắt tiền. Rồi quà nằm trong tủ vì ông bà răng yếu không cắn nổi, bị tiểu đường không dám ăn ngọt, hoặc không biết dùng món lạ. Món quà hợp với người cao tuổi phải bắt đầu từ chính cơ thể và thói quen của họ.
Sản vật quê có rất nhiều món mềm, dễ ăn, dễ dùng hằng ngày. Bài này gợi ý cách chọn theo răng miệng, theo bệnh nền thường gặp, những món nên có, món nên tránh và cách đóng gói để ông bà dùng tiện nhất.
Bắt đầu từ ba câu hỏi về ông bà
Răng miệng thế nào? Nhiều ông bà đã mất răng hoặc dùng răng giả, nhai đồ cứng, dai, dính rất khó. Hạt cứng, kẹo cứng, khô bò, mực khô với họ gần như vô dụng.
Có bệnh nền gì? Tiểu đường, huyết áp cao, gút, bệnh thận, bệnh dạ dày là những bệnh hay gặp ở người già. Mỗi bệnh kiêng một nhóm thực phẩm: tiểu đường kiêng ngọt và tinh bột nhanh, huyết áp kiêng mặn, gút hạn chế đạm từ hải sản, nội tạng. Hỏi người chăm ông bà hằng ngày là cách nhanh nhất.
Ông bà quen ăn gì? Người già ít muốn thử món lạ. Một hũ ruốc giống loại ông bà vẫn ăn, nhưng ngon hơn, có ích hơn một hộp đồ ăn nhập khẩu không biết dùng.
Sản vật mềm, dễ dùng hằng ngày
Ruốc, chà bông. Ruốc thịt, ruốc cá, ruốc tôm tơi mềm, ăn với cơm, cháo rất tiện cho người răng yếu. Chọn loại ít mặn, có nhãn rõ cơ sở làm, hoặc ruốc nhà làm đóng lọ sạch.
Hạt sen, đậu xanh. Nấu chè, nấu cháo, hầm mềm. Hạt sen khô của các vùng sen nổi tiếng như Huế, Đồng Tháp dễ bảo quản, dùng dần được.
Bột sắn dây, bột ngũ cốc. Pha nước uống, nấu chè bột sắn, khuấy cháo. Bột sắn dây ngon trắng mịn, mùi thơm nhẹ, không có vụn tạp.
Cá kho, cá thu một nắng. Cá thu một nắng, cá kho làng Vũ Đại (Hà Nam cũ, nay thuộc Ninh Bình) là món nhiều ông bà miền Bắc thích. Cá kho kỹ có xương mềm, nhưng vẫn mặn; hợp ông bà không bị huyết áp, ăn ít mỗi bữa.
Nước mắm, nước chấm ngon. Ông bà ăn ít nên quý vị ngon. Một chai nước mắm truyền thống giúp bữa cơm đạm bạc ngon hơn hẳn.
Chè, trà nhẹ. Nếu ông bà quen uống chè, một gói chè ngon là món quà dùng hằng ngày. Người mất ngủ thì chọn trà nhẹ, uống buổi sáng.
Trái cây hợp và không hợp với người cao tuổi
Trái cây là món quà quen, nhưng cần chọn theo răng và bệnh nền:
| Nhóm | Ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mềm, dễ ăn | Chuối chín, đu đủ, hồng xiêm, bơ, hồng mềm, na | Hợp người răng yếu; người tiểu đường ăn ít, tránh quả quá chín ngọt |
| Mọng nước, cần bóc tách | Bưởi, cam, quýt, nhãn, vải | Bóc sẵn từng múi hoặc ép nước; vải, nhãn rất ngọt, người tiểu đường hạn chế |
| Cứng, giòn | Táo, ổi, lê, roi | Gọt mỏng, thái lát hoặc hấp mềm nếu ông bà thích |
| Nên hạn chế | Sầu riêng, mít, trái cây sấy nhiều đường | Nhiều đường, khó tiêu; chỉ biếu khi biết rõ ông bà ăn được |
Những món nên cân nhắc trước khi biếu
Bánh kẹo nhiều đường. Bánh đậu xanh, bánh pía, kẹo lạc, mứt Tết ngọt đậm. Ông bà khoẻ có thể ăn ít; người tiểu đường thì không nên.
Đồ khô quá mặn. Mắm, cá khô mặn, dưa muối. Người huyết áp cao phải hạn chế muối.
Hải sản khô, nội tạng. Tôm khô, mực khô vừa cứng vừa nhiều đạm, không hợp người bị gút hoặc răng yếu.
Đồ "bổ" đắt tiền không rõ nguồn gốc. Sâm, nấm linh chi, đông trùng hạ thảo bán trôi nổi, quảng cáo chữa bệnh. Nếu muốn biếu, hỏi ý bác sĩ của ông bà và mua nơi rõ nguồn.
Rượu ngâm. Rượu ngâm động vật, thảo dược không rõ nguồn có thể nguy hiểm, đặc biệt với người già đang dùng thuốc.
Theo mùa: món gì hợp ông bà
Cơ thể người già nhạy với thời tiết; quà theo mùa giúp ông bà dùng đúng lúc cần.
| Mùa | Món hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Mùa hè nóng | Bột sắn dây, đậu xanh, đậu đen nấu chè, hạt sen, trà nhẹ | Bột sắn dây pha nước nguội đun chín; không uống sống quá nhiều |
| Mùa thu | Hồng mềm, bưởi đầu vụ, cốm nấu chè, hạt dẻ luộc mềm | Hồng ăn khi đói dễ khó tiêu; hạt dẻ nghiền nhỏ cho người răng yếu |
| Mùa đông lạnh | Gạo nếp, đậu đỏ nấu chè nóng, gừng, mật ong, ruốc ăn cháo | Mật ong không pha nước quá nóng; người tiểu đường hạn chế |
| Quanh năm | Nước mắm ngon, ruốc, chè, sữa, ngũ cốc | Chia nhỏ để dùng dần, kiểm tra hạn dùng |
Ông bà sống một mình hay sống cùng con cháu
Ông bà sống cùng con cháu thì quà có thể là món cả nhà cùng dùng, miễn có phần ông bà ăn được. Người chăm ông bà sẽ nấu giúp, nên đồ khô cần chế biến như hạt sen, nấm, đậu vẫn dùng được.
Ông bà sống một mình hoặc hai ông bà già với nhau thì cần món dùng ngay, ít phải nấu: ruốc, bột pha sẵn, trái cây mềm, sữa, bánh mềm ít ngọt. Đồ phải nấu lâu như hầm hạt sen, ninh xương thường bị để đó vì ông bà ngại làm. Lượng mỗi món cũng nên ít, vì người già ăn ít, đồ để lâu dễ hỏng mà ông bà tiếc không bỏ.
Nếu ông bà đang dùng thuốc lâu dài, nhất là thuốc chống đông, thuốc huyết áp hay thuốc tiểu đường, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi biếu các loại trà thảo mộc, nấm, mật ong số lượng lớn. Một số thực phẩm có thể ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc.
Một việc nhỏ mà quan trọng: khi biếu đồ ăn cho ông bà sống một mình, kiểm tra luôn tủ lạnh và chạn bếp, bỏ đi những thứ đã quá hạn. Người già thường giữ đồ con cháu biếu rất lâu, kể cả khi đã hỏng.
Đóng gói cho ông bà dùng tiện
Cách trình bày quà cho người già khác với quà biếu thông thường. Mục tiêu là dễ mở, dễ dùng, khó nhầm:
- Chia nhỏ: ruốc, hạt sen, bột sắn dây chia thành túi hoặc lọ nhỏ, mỗi lần dùng một túi, phần còn lại cất kín.
- Chọn lọ nắp vặn rộng, không quá chặt, không dùng túi khó xé.
- Ghi chữ to bằng bút dạ trên mỗi gói: tên món, cách dùng, hạn dùng.
- Không để quá nhiều món một lúc; ba, bốn món dùng được trong vài tuần là đủ.
- Nếu là trái cây, bóc sẵn hoặc cắt sẵn một phần cho ông bà ăn ngay khi đến thăm.
Món quà lớn nhất là thời gian
Ông bà nhận quà vui một lúc, nhưng nhớ lâu buổi con cháu ngồi lại ăn cùng. Khi biếu một hũ ruốc, ở lại nấu nồi cháo; khi biếu gói hạt sen, nấu nồi chè cho cả nhà. Ông bà thường không thiếu đồ ăn, mà thiếu người ngồi cùng mâm.
Với cháu ở xa, một cuộc gọi video hằng tuần, hỏi ông bà món quà lần trước có hợp không, cũng là cách để lần sau chọn đúng hơn. Những thứ ông bà khen thì mua lại; những thứ ông bà ngại thì thay.
Câu hỏi thường gặp
Biếu ông bà bị tiểu đường nên chọn gì?
Ưu tiên đồ ít đường như trà nhẹ, hạt sen, đậu, ruốc ít ngọt, trái cây ít ngọt như bưởi, ổi, táo. Tránh bánh kẹo, mứt, trái cây sấy, nước ép đóng chai. Nên hỏi ý bác sĩ hoặc người chăm sóc ông bà.
Ông bà răng yếu thì quà gì dễ ăn?
Ruốc, chà bông, bột sắn dây, cháo ngũ cốc, chè hạt sen nấu mềm, trái cây chín mềm như chuối, đu đủ, hồng xiêm, bơ. Tránh hạt cứng, kẹo cứng, khô bò, mực khô.
Có nên biếu ông bà sâm và nấm linh chi không?
Chỉ nên biếu khi đã hỏi ý bác sĩ của ông bà, vì những thứ này có thể tương tác với thuốc đang dùng. Mua nơi có nguồn rõ ràng, không tin quảng cáo chữa bệnh.
Biếu ông bà ở quê nên mang gì?
Ông bà ở quê thường có sẵn rau, gạo, gà vịt. Nên mang thứ quê ít có: ruốc ngon, sữa, bột ngũ cốc, trái cây vùng khác, trà ngon, nước mắm truyền thống của vùng khác.
Ruốc để được bao lâu?
Ruốc khô đóng lọ kín để nơi khô mát dùng được vài tuần; để ngăn mát lâu hơn. Ruốc nhà làm không chất bảo quản nên dùng sớm hơn. Thấy ruốc ẩm, đổi mùi hay có mốc thì bỏ.
