Đi công tác, du lịch hay làm ăn xa về quê, câu "có quà gì không" của họ hàng luôn chờ sẵn. Bố mẹ, ông bà, cô dì chú bác, anh chị em họ, hàng xóm thân… danh sách có thể lên tới hai chục nhà. Mua mỗi nhà một món riêng thì tốn tiền, tốn sức mang vác; mua ít quá lại sợ thiếu nhà, có người chạnh lòng.
Cách làm gọn nhất là mua sản vật số lượng lớn rồi chia phần. Bài này hướng dẫn chọn món dễ chia, cách tính phần theo thứ bậc trong họ, đóng gói nhẹ cho đường xa, và giữ ngân sách không đội lên.
Vì sao sản vật địa phương hợp làm quà chia nhiều nhà
Sản vật ở nơi làm ra thường rẻ hơn hẳn khi mua ở thành phố, nhất là khi mua lượng lớn. Cà phê ở Tây Nguyên, hạt điều ở vùng Bình Phước cũ, chè ở Thái Nguyên, nước mắm ở Phú Quốc hay Phan Thiết đều có giá tốt hơn so với mua lẻ ở siêu thị xa vùng.
Sản vật còn có câu chuyện "mua tận nơi". Họ hàng ở quê ít có dịp đi xa; một gói cà phê từ Buôn Ma Thuột hay túi mực khô từ biển miền Trung là cách chia sẻ chuyến đi của mình. Món quà nhỏ mà ý nghĩa, ít ai so đo giá tiền.
Món dễ chia và món khó chia
Tiêu chí chọn món làm quà nhiều nhà: mua được lượng lớn, chia nhỏ không hỏng, nhẹ, để được lâu.
| Nhóm | Ví dụ | Nhận xét |
|---|---|---|
| Rất dễ chia | Cà phê, chè, hạt điều, mắc ca, kẹo dừa, bánh pía | Mua theo cân, chia túi nhỏ; để vài tuần đến vài tháng |
| Dễ chia vừa | Mực khô, tôm khô, trái cây sấy, nấm hương | Cần túi kín, hút chân không nếu được; có mùi thì gói nhiều lớp |
| Khó chia | Nước mắm, mật ong, rượu | Chất lỏng phải chiết sang chai nhỏ, dễ đổ, nặng; nên mua chai nhỏ sẵn |
| Không nên | Trái cây tươi mềm, hải sản tươi, bánh tươi | Dễ dập, hỏng trên đường, khó chia đều |
Tính phần theo thứ bậc trong họ
Không phải nhà nào cũng nhận như nhau, nhưng thứ bậc phải rõ ràng và có lý để không ai thắc mắc:
- Bố mẹ, ông bà: phần lớn nhất, có thể hai, ba món khác nhau, thêm món ông bà thích riêng.
- Anh chị em ruột, cô dì chú bác ruột: phần vừa, giống nhau giữa các nhà cùng vai.
- Họ hàng xa hơn, hàng xóm thân: phần nhỏ, một món là đủ.
- Nhà có trẻ nhỏ: thêm một túi kẹo hoặc bánh cho các cháu.
- Dự phòng: luôn để dư hai, ba phần nhỏ cho người bất ngờ gặp ở nhà bố mẹ.
Gợi ý theo nơi vừa đi về
Mỗi vùng có vài món chủ lực dễ chia, mua được lượng lớn. Đây là gợi ý để bắt đầu; giá và mùa vụ thay đổi theo thời điểm:
| Nơi đi về | Món chủ lực dễ chia | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đà Lạt, Lâm Đồng | Cà phê Cầu Đất, trà ô long, hồng treo gió, mứt | Hồng treo gió để ngăn mát; atiso nên chọn loại có nhãn rõ |
| Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk | Cà phê Robusta, mắc ca, hạt điều | Hỏi rõ rang mộc hay rang tẩm |
| Phú Quốc, An Giang | Nước mắm, tiêu, hạt điều, khô cá | Nước mắm phải xem quy định hãng bay |
| Huế | Mè xửng, mắm ruốc, trà cung đình, hạt sen | Mắm ruốc nặng mùi, gói kín nhiều lớp |
| Đà Nẵng (gồm Quảng Nam cũ) | Mực khô, bánh khô mè Cẩm Lệ, chả bò, tré | Chả bò, tré là đồ tươi, chỉ mang khi đi đường ngắn |
| Thái Nguyên | Chè búp, chè nõn tôm | Chia túi hút chân không để giữ hương |
| Miền Tây | Kẹo dừa, bánh pía, trái cây sấy, khô cá lóc | Bánh pía nhân sầu riêng có mùi, để riêng |
Kèm theo một chút câu chuyện
Món quà chia nhiều nhà dễ thành "phát quà" nếu chỉ đưa túi rồi đi. Dành vài phút ở mỗi nhà kể một chút về nơi mình vừa đi: cà phê này rang ở một xưởng nhỏ ngay vùng trồng, mực này phơi ở làng chài nào. Họ hàng ở quê thích nghe, và câu chuyện làm túi quà nhỏ có giá trị hơn.
Nếu không kịp ghé từng nhà, gửi bố mẹ chia hộ, nhưng nhớ gọi điện hoặc nhắn tin cho những người quan trọng như ông bà, cô dì chú bác ruột. Sự có mặt, dù chỉ qua điện thoại, là phần quà mà họ hàng nhớ lâu.
Mua số lượng lớn mà không bị hớ
Hỏi giá sỉ. Ở chợ đầu mối hay cơ sở làm ra sản phẩm, mua vài cân thường được giá tốt hơn mua lẻ. Hỏi thẳng giá theo cân và giá khi mua nhiều.
Thử trước khi mua nhiều. Pha thử cà phê, nếm thử hạt, ngửi mực khô. Mua cả chục cân hàng kém là món quà mất uy tín với cả họ.
Xem ngày làm, ngày rang. Cà phê rang xay mới thơm nhất trong vài tuần đầu; hạt điều rang để lâu sẽ ỉu và có mùi dầu.
Cẩn thận với hàng "đặc sản" ở điểm du lịch. Quầy sát khu du lịch thường giá cao và lẫn hàng nơi khác. Hỏi người địa phương nơi họ mua, thường là chợ dân sinh hoặc cơ sở làm lâu năm.
Đóng gói cho đường xa
Mua túi zip hoặc túi giấy kraft cỡ nhỏ ngay tại chỗ, chia phần trước khi lên đường để khỏi phải làm ở nhà bố mẹ. Đồ có mùi như mực khô, cá khô phải gói kín hai, ba lớp, để riêng một thùng hoặc túi. Đồ khô nhẹ có thể xếp vào vali ký gửi.
Nếu đi máy bay, nhớ rằng chất lỏng như nước mắm, mật ong thường không được mang trong hành lý xách tay quá dung tích quy định, và một số hãng có quy định riêng với đồ có mùi mạnh. Kiểm tra quy định của hãng trước khi đóng gói. Đi xe khách thì đặt thùng quà ở vị trí ít bị đè.
Một mẹo nhỏ: mua thêm vài chiếc túi vải hoặc túi giấy có quai ở nơi đến. Vừa tiện mang, vừa làm phần quà trông chỉn chu hơn túi nilon. Với đồ khô dễ ẩm như hạt điều, bánh, nhét thêm gói hút ẩm nhỏ vào từng túi nếu đường về dài nhiều ngày hoặc đi qua vùng mưa.
Ghi tên từng nhà lên túi bằng bút dạ hoặc giấy dán. Khi về đến nơi, chỉ cần đưa đúng túi cho đúng người, không phải đứng chia giữa nhà.
Giữ ngân sách không đội lên
Đặt trần trước khi đi. Quyết định tổng số tiền mua quà ngay từ khi lên kế hoạch chuyến đi. Đến nơi, giữa hàng chục món hấp dẫn, rất dễ mua lố.
Chọn hai, ba món chủ lực. Thay vì mỗi nhà một món khác nhau, chọn hai, ba món phổ biến và mua với số lượng lớn để được giá tốt.
Một món "đặc biệt" cho bố mẹ. Dành phần tiền dư cho món đặc biệt hơn cho bố mẹ, ông bà; họ hàng xa nhận món chung là đủ.
Không cần năm nào cũng có quà. Đi xa thường xuyên thì quà nhỏ, vài lần mới có quà lớn. Họ hàng quý sự nhớ đến hơn là đều đặn quà to.
Đừng mua thứ quê đã có. Quê có vườn chè thì đừng mang chè về; quê vùng biển thì mực khô không phải là quà. Chọn món họ hàng hiếm khi tự mua được, giá trị sẽ cao hơn nhiều so với số tiền bỏ ra.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch về nên mua quà gì cho họ hàng?
Chọn đặc sản khô, nhẹ, dễ chia như cà phê, chè, hạt điều, kẹo, bánh đặc sản nơi mình đến. Mua số lượng lớn rồi chia túi nhỏ sẽ tiết kiệm hơn mua mỗi nhà một món riêng.
Quà biếu họ hàng có cần đều nhau không?
Những nhà cùng vai vế nên nhận phần giống nhau để tránh so bì. Bố mẹ, ông bà có thể nhận phần lớn hơn; họ hàng xa, hàng xóm nhận phần nhỏ là hợp lý.
Mang nước mắm lên máy bay được không?
Nước mắm là chất lỏng có mùi, thường bị giới hạn dung tích trong hành lý xách tay; một số hãng có quy định riêng cho hành lý ký gửi. Nên đóng chai kín, bọc nhiều lớp và kiểm tra quy định của hãng trước khi bay.
Cà phê mua làm quà nên chọn hạt hay bột?
Hạt rang giữ hương lâu hơn, hợp nhà có máy xay. Đa số gia đình ở quê pha phin nên cà phê bột tiện hơn; chọn mẻ rang mới và đóng túi có van một chiều nếu được.
Làm sao để không thiếu quà khi về quê?
Lập danh sách các nhà trước khi đi mua, phân theo vai vế, rồi cộng thêm hai, ba phần dự phòng. Chia và ghi tên lên túi trước khi về để khỏi lúng túng.
