Vợ chồng trẻ nào cũng gặp câu hỏi này vài lần mỗi năm: dịp lễ, Tết, Trung thu, giỗ chạp, biếu quà nhà nội thế nào, nhà ngoại thế nào cho cân. Lệch một chút, người này không nói nhưng người kia để ý; chuyện nhỏ về món quà có thể thành chuyện lớn trong nhà.
Cân không có nghĩa là giống hệt. Hai bên gia đình có gu khác nhau, hoàn cảnh khác nhau, sống ở vùng khác nhau. Bài này đi vào cách chia ngân sách, chọn món tương đương, sắp thứ tự thăm và vài câu nói khéo để quà biếu thành niềm vui thay vì nỗi lo.
Cân bằng là cân về giá trị và độ chăm chút
Một bên bố mẹ thích trà, một bên thích bánh trái; ép hai nhà nhận cùng một món là bỏ phí cơ hội làm mỗi bên vui theo cách riêng. Điều cần cân là giá trị tương đương và độ chăm chút như nhau: cùng được chọn kỹ, cùng được gói cẩn thận, cùng được trao tận tay.
Người ta ít khi so giá tiền chính xác, nhưng rất dễ cảm nhận sự khác biệt về tâm sức. Một bên nhận hộp quà kết sẵn mua vội ở siêu thị, một bên nhận đặc sản mua tận nơi kèm lời dặn dò, thì dù giá bằng nhau, bên kia vẫn chạnh lòng.
Chia ngân sách trước, chọn quà sau
Cách đơn giản nhất để tránh lệch là bàn bạc trước giữa hai vợ chồng:
- Chốt tổng ngân sách cho dịp đó. Ví dụ Tết, Trung thu hay một dịp giỗ lớn.
- Chia đôi cho hai bên, trừ trường hợp có lý do rõ ràng và cả hai cùng đồng ý, như một bên đang ốm cần hỗ trợ nhiều hơn.
- Mỗi người phụ trách chọn quà cho nhà mình, vì hiểu gu bố mẹ mình nhất, nhưng báo cho người kia biết.
- Người còn lại góp ý và cùng đứng tên. Quà là của hai vợ chồng, không phải của riêng con ruột.
- Ghi lại đã biếu gì trong năm để dịp sau đổi món, khỏi lặp lại.
Ghép quà tương đương theo gu từng nhà
Ví dụ cách chọn hai món khác nhau nhưng cùng tầm cho hai bên gia đình:
| Nhà nội thích | Nhà ngoại thích | Cặp quà gợi ý |
|---|---|---|
| Trà, uống chè sáng | Bánh trái, đồ ngọt | Một gói chè Thái loại tốt — một hộp bánh đặc sản kèm ít trái cây đang mùa |
| Nấu nướng, bếp núc | Đi chùa, ăn chay | Nước mắm truyền thống, mắm ngon — nấm hương, hạt sen, miến dong |
| Rượu, đồ nhắm | Sức khoẻ, dưỡng sinh | Một chai rượu làng nghề có nguồn gốc — một lọ mật ong có nhãn rõ |
| Ở thành phố, ít đồ quê | Ở quê, có vườn tược | Gạo ngon, đặc sản quê — đồ khô vùng khác, trà, cà phê |
Thứ tự thăm và trao quà
Dịp Tết. Nhiều vùng miền Bắc có nếp "mùng Một tết cha, mùng Hai tết mẹ, mùng Ba tết thầy": ngày đầu năm ở nhà nội, sang ngày thứ hai về ngoại. Nếu hai nhà ở xa nhau, bàn trước với cả hai bên và giữ lời; thay đổi phút chót dễ làm phật lòng.
Trung thu, lễ nhỏ. Không có lệ cố định. Có thể đi bên này trước dịp này, bên kia trước dịp sau, luân phiên cho công bằng.
Giỗ chạp. Giỗ bên nào thì ưu tiên bên đó, quà biếu theo lệ giỗ. Bên còn lại không cần biếu cùng lúc.
Khi một bên ở xa. Bên ở gần thăm thường xuyên hơn thì quà dịp lễ có thể nhỏ hơn; bên ở xa ít gặp thì quà gửi về chăm chút hơn, kèm cuộc gọi. Tổng cả năm vẫn nên cân.
Những tình huống khó và cách gỡ
Hai bên chênh lệch kinh tế. Bên khó khăn hơn có thể cần hỗ trợ tiền thường xuyên; khoản đó nên tách riêng khỏi quà biếu dịp lễ và được cả hai vợ chồng đồng ý. Quà dịp lễ vẫn giữ ngang nhau để không bên nào thấy bị coi nhẹ.
Một bên hay so sánh. Nếu bố mẹ một bên hỏi "bên kia được gì", trả lời nhẹ nhàng rằng mỗi nhà một món hợp gu, rồi chuyển chuyện. Không kể chi tiết, không nói giá.
Người nhận không thích món quà. Đừng đổ lỗi cho người chọn. Lần sau hỏi kỹ hơn; ghi nhớ gu từng người vào sổ tay hoặc điện thoại.
Vợ hoặc chồng muốn biếu nhà mình nhiều hơn. Nói thẳng lý do và cùng thống nhất. Phần dư nên từ tiền riêng của người đó, không lấy từ quỹ chung mà người kia không biết.
Khi hai bên gia đình ở hai miền
Vợ chồng khác quê có một lợi thế: đặc sản quê bên này là món lạ với bên kia. Mỗi lần về quê vợ, mang theo ít đặc sản quê chồng biếu bố mẹ vợ, và ngược lại. Hai gia đình ở xa nhau mà vẫn biết đến nhau qua những món quà như thế: ông bà nội ở Nghệ An có hộp kẹo dừa từ nhà ngoại miền Tây, ông bà ngoại có gói chè, ít nhút từ nhà nội.
Khó khăn là chi phí đi lại thường chênh: về quê bên xa tốn kém hơn nhiều, nên số lần về hai bên khó bằng nhau. Cách bù là gửi quà và gọi điện đều đặn cho bên ít được về, để tổng sự quan tâm trong năm vẫn cân.
Những dịp nên biếu cả hai bên
Không phải dịp nào cũng phải biếu cả hai nhà, nhưng mấy dịp sau thì nên:
- Tết Nguyên đán: dịp quan trọng nhất, cả hai bên đều phải có quà.
- Trung thu, Vu Lan, 20/10: quà nhỏ cho cả hai bên mẹ hoặc cả hai bên bố mẹ.
- Sinh nhật, mừng thọ bố mẹ: chỉ bên có dịp, nhưng nên nhớ ngày của cả hai bên như nhau.
- Sau chuyến đi xa: nếu mang quà về, chia cho cả hai bên, kể cả khi chỉ ghé một bên trước.
- Khi một bên có việc vui hay buồn: ma chay, cưới hỏi bên nào thì góp bên đó; bên kia không cần quà đối ứng.
Vài câu nói khéo khi trao quà
Ở nhà nội, người con dâu đứng ra trao quà; ở nhà ngoại, người con rể đứng ra trao. Cách này cho bố mẹ thấy dâu, rể quý nhà mình, không chỉ con ruột nhớ đến. Câu nói đơn giản: "Vợ chồng con biếu bố mẹ chút quà, chè này anh ấy chọn vì biết bố thích chè Thái" hoặc "mật ong này em ấy dặn con mua cho mẹ".
Gắn tên người chồng hoặc vợ vào món quà, kể cả khi chính mình chọn, là cách khéo để hai bên gia đình gần nhau hơn. Một câu nói nhỏ mà đỡ được rất nhiều hiểu lầm. Ngược lại, tránh câu "cái này con mua, còn cái kia là của vợ con" vì nó tách món quà thành của riêng từng người.
Sản vật giúp cân bằng dễ hơn
Sản vật có lợi thế là đa dạng về mức giá nhưng giá trị khó so trực tiếp. Một gói trà ngon và một hộp mật ong không ai đặt lên bàn cân được, nhưng đều thể hiện sự chọn lựa. Khác với phong bì tiền, nơi con số nói thay tất cả.
Một cách hay khác là mua cùng một "nhóm" sản vật cho cả hai bên nhưng khác vùng: chè Thái Nguyên cho nhà nội, trà ô long Lâm Đồng cho nhà ngoại; nước mắm Phú Quốc cho bên này, nước mắm Cát Hải cho bên kia. Vừa cân, vừa có chuyện để nói khi các gia đình gặp nhau.
Câu hỏi thường gặp
Biếu quà nhà nội và nhà ngoại có cần giống nhau không?
Không cần giống hệt. Quan trọng là giá trị tương đương và độ chăm chút như nhau. Chọn mỗi bên một món hợp gu thường được quý hơn cùng một món cho cả hai nhà.
Tết nên về nhà nội hay nhà ngoại trước?
Nhiều gia đình miền Bắc theo nếp mùng Một nhà nội, mùng Hai nhà ngoại. Nhưng mỗi nhà một khác; vợ chồng nên bàn với cả hai bên từ trước Tết và giữ đúng kế hoạch.
Một bên khó khăn hơn thì có nên biếu nhiều hơn không?
Có thể hỗ trợ thêm, nhưng nên tách khoản hỗ trợ riêng khỏi quà biếu dịp lễ và được cả hai vợ chồng đồng ý. Quà dịp lễ vẫn giữ ngang nhau.
Ai nên là người trao quà khi về thăm?
Thường con dâu trao quà ở nhà nội, con rể trao quà ở nhà ngoại, để bố mẹ thấy dâu rể quý gia đình mình. Đây là nếp ứng xử phổ biến, không phải quy định bắt buộc.
Làm sao nhớ đã biếu gì để dịp sau không lặp lại?
Ghi chú ngắn trên điện thoại sau mỗi dịp: ngày, món quà, phản ứng của người nhận. Sau một năm, vợ chồng sẽ có một "sổ gu" rất hữu ích.
