Giỏ trái cây là món quà ai cũng dùng được, hợp dịp thăm hỏi, biếu Tết, đi lễ. Nhưng nó cũng là loại giỏ dễ hỏng nhất: quả đẹp lúc xếp, hôm sau đã dập đáy, chảy nước, hoặc có quả chín ủng kéo cả giỏ nhanh hỏng theo.
Làm giỏ trái cây tốt cần nghĩ như người bán hoa quả lâu năm: chọn quả theo ngày người nhận sẽ ăn, xếp theo độ cứng, và để quả "thở". Bài này đi qua từng việc, có bảng mùa vụ một số loại quả Việt hợp làm giỏ.
Chọn quả theo ngày ăn, không chỉ theo vẻ ngoài
Một giỏ trái cây nên có quả ăn được ngay và quả để được vài ngày. Bưởi, cam, quýt, táo, thanh long chịu được bốn đến bảy ngày ở nhiệt độ phòng mát; xoài, đu đủ, chuối, bơ thì nên chọn già nhưng chưa chín hẳn để người nhận để thêm hai ba ngày là ăn vừa. Nho, vải, nhãn, chôm chôm, dâu tây thì ngắn ngày, chỉ nên có khi giỏ được ăn ngay trong một hai hôm.
Khi chọn, cầm quả thấy nặng tay so với kích cỡ, vỏ căng, cuống còn tươi. Tránh quả có vết thâm nhỏ ở đáy hoặc quanh cuống, vì trong giỏ chật nó sẽ lan nhanh. Quả bóng loáng bất thường nên lau thử bằng khăn giấy; nhiều loại quả nhập được phủ sáp để giữ độ tươi, không sai, nhưng nếu biếu người già thì nhắc gọt vỏ trước khi ăn.
Một số quả Việt hợp làm giỏ theo mùa
Mùa vụ dưới đây là thời điểm chính, có thể xê dịch theo năm, theo vùng trồng và hàng nghịch vụ. Hỏi người bán thời điểm thu hoạch của lô hàng thay vì chỉ dựa vào tên giống.
| Quả | Vùng nổi tiếng | Thời điểm chính | Ghi chú khi làm giỏ |
|---|---|---|---|
| Bưởi da xanh | Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long) | Gần như quanh năm | Chịu được lâu, làm món chính |
| Bưởi Diễn | Phú Diễn (Hà Nội) | Cuối năm, trước Tết | Vỏ vàng, hợp giỏ Tết miền Bắc |
| Cam Cao Phong | Hòa Bình cũ (nay thuộc Phú Thọ) | Khoảng tháng 11 đến Tết | Màu đẹp, cuống lá giữ lại thêm tươi |
| Quýt hồng Lai Vung | Lai Vung (Đồng Tháp) | Cuối năm, rộ dịp Tết | Đẹp nguyên cành, rất được chuộng ở miền Nam |
| Xoài cát Hòa Lộc | Tiền Giang cũ (nay thuộc Đồng Tháp) | Chính vụ khoảng tháng 3–5 | Chọn già, để chín tại nhà người nhận |
| Vải thiều | Lục Ngạn (Bắc Giang cũ, nay thuộc Bắc Ninh) | Khoảng tháng 6–7 | Rất ngắn ngày, chỉ hợp giỏ ăn ngay |
| Nhãn lồng | Hưng Yên | Khoảng tháng 7–8 | Để nguyên chùm, đặt trên cùng |
| Hồng giòn | Đà Lạt (Lâm Đồng) | Khoảng tháng 8–11 | Quả cứng, xếp lớp dưới được |
Xếp giỏ để quả không dập
Nguyên tắc chung là quả cứng, nặng ở dưới; quả mềm, chùm ở trên; quả to ở sau, quả nhỏ ở trước.
- Lót đáy giỏ bằng giấy lụa hoặc lưới xốp, không đặt quả trực tiếp lên rơm giấy nhuộm màu.
- Đặt quả to và cứng nhất (bưởi, dứa, dưa lưới) ở phía sau, làm "lưng" cho giỏ.
- Xếp lớp quả cứng vừa (cam, táo, thanh long, hồng giòn) thành vòng phía trước, mỗi quả đội lưới xốp riêng nếu đường vận chuyển xa.
- Chèn khe bằng giấy lụa vo tròn, không nhồi chặt đến mức ép quả.
- Đặt quả mềm và chùm (nho, nhãn, vải, chuối) lên trên cùng, tựa vào quả to.
- Để lá xanh tự nhiên (lá cam, lá bưởi, cành quýt) làm điểm nhấn thay vì hoa giả nhựa.
Ba điều làm giỏ trái cây hỏng nhanh
Bọc kín bằng màng co. Quả vẫn hô hấp sau khi hái. Bọc kín, hơi nước ngưng tụ lại ở mặt trong màng và đọng xuống đáy, sau một đêm là thấy lớp nước ở đáy giỏ. Chỉ dùng ruy băng, hoặc phủ hờ tấm lưới, tấm giấy kính có đục lỗ.
Để chung quả sinh nhiều khí chín với quả nhạy cảm. Chuối, táo, xoài chín, bơ, lê thải ra khí ethylene làm các quả quanh nó chín nhanh hơn. Nếu giỏ có chuối, đặt chuối hơi tách ra một góc và chọn nải còn xanh vỏ ở đầu cuống.
Rửa quả trước khi xếp. Quả còn ẩm trong giỏ kín gió rất nhanh thối cuống. Chỉ lau khô bằng khăn sạch; việc rửa để người nhận làm ngay trước khi ăn.
Giỏ trái cây giữ được bao lâu
Một giỏ quả cứng như bưởi, cam, táo, thanh long xếp đúng cách giữ được ba đến năm ngày ở phòng thoáng. Giỏ có nho, vải, nhãn nên được ăn trong một đến hai ngày. Khi trao, có thể nhắc người nhận khéo léo một câu như "nho với nhãn nhà mình ăn trước nhé" mà không cần giải thích dài.
Ngày nắng nóng ở miền Nam hoặc mùa nồm ở miền Bắc, đừng để giỏ trong cốp xe hay trên xe máy phơi nắng cả buổi. Nếu kết giỏ từ tối hôm trước, để giỏ ở phòng có quạt, tránh để trong tủ lạnh rồi mang ra ngoài vì quả sẽ đổ mồ hôi ngay.
Nếu giỏ phải gửi qua người khác hoặc qua dịch vụ giao hàng, chọn toàn quả cứng, bỏ hẳn quả chùm và quả mềm, và dặn người giao để giỏ đứng thẳng, không xếp chồng. Giỏ trái cây đi xe khách liên tỉnh hầu như không giữ được vẻ đẹp ban đầu; khi đó gửi thùng quả đóng gói kỹ rồi nhờ người nhà bên kia kết giỏ sẽ hợp lý hơn.
Bẫy hay gặp khi mua giỏ trái cây làm sẵn
Nếu không tự kết mà mua giỏ có sẵn ở tiệm, kiểm tra mấy điểm này:
- Lớp dưới đáy là quả nhỏ, quả xấu, chỉ lớp trên là quả đẹp. Hỏi người bán cho xem giỏ chưa bọc hoặc yêu cầu xếp tại chỗ.
- Giỏ độn quá nhiều giấy và xốp, quả thực chỉ chiếm một nửa thể tích.
- Quả nhập dán nhãn xuất xứ nhưng hình dáng, độ chín không khớp mùa vụ của nước đó. Không có cách kiểm bằng mắt chắc chắn; mua ở nơi có hóa đơn, xuất xứ rõ là an toàn nhất.
- Hoa giả và lá nhựa cắm sát quả, khi tháo ra để lại vết xước trên vỏ.
Chọn giỏ trái cây theo từng dịp
Biếu Tết: ưu tiên quả có màu vàng, đỏ, cam và quả to, tròn như bưởi, cam, quýt nguyên cành, thanh long. Miền Bắc chuộng bưởi Diễn, cam; miền Nam chuộng quýt hồng, bưởi da xanh, xoài. Có thể thêm phật thủ ở miền Bắc nếu nhà người nhận bày mâm ngũ quả.
Đi lễ chùa, lễ đền: quả sạch, nguyên vẹn, không cần cầu kỳ, tránh quả gai góc hoặc mùi quá mạnh. Nhiều nơi kiêng dâng quả giả và quả đã cắt.
Thăm người ốm: quả mềm, dễ ăn, số lượng vừa phải để gia đình dùng hết trước khi hỏng; hỏi trước chế độ ăn nếu người bệnh đang điều trị.
Mừng thọ, chúc mừng: có thể thêm đào, lựu, hồng đỏ vì màu tươi và hình ảnh quen thuộc với sự may mắn, sum vầy; không cần nhiều loại, chỉ cần quả đẹp đều.
Giỏ, khay và vật lót riêng cho trái cây
Trái cây nặng hơn đồ khô nhiều. Năm quả bưởi da xanh đã ngót năm ký, nên giỏ trái cây cần đáy chắc và quai to bản. Khay gỗ, mẹt tre hoặc giỏ mây đan dày là lựa chọn tốt; giỏ cói mềm chỉ hợp với vài quả nhỏ. Khi dùng khay không thành, xếp quả theo hình kim tự tháp thấp và cố định quả dưới cùng bằng lưới xốp để không lăn.
Vật lót cho trái cây nên sạch, khô, không màu: giấy lụa trắng, lưới xốp, lá chuối tươi lau sạch. Lá chuối hay lá bưởi đặt dưới đáy vừa giữ ẩm nhẹ cho quả, vừa tạo nền xanh đẹp mắt, rất hợp giỏ biếu ở quê.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ trái cây đi thăm người ốm nên chọn quả gì?
Quả mềm, dễ ăn, ít chua gắt như chuối, đu đủ, lê, táo, nho, cam ngọt. Tránh quả quá nhiều đường nếu người bệnh tiểu đường và hỏi người nhà trước về chế độ ăn. Không chọn quả có mùi rất nồng như sầu riêng, mít.
Có nên để giỏ trái cây vào tủ lạnh qua đêm?
Không nên với giỏ đã kết sẵn. Ra khỏi tủ lạnh, quả đổ mồ hôi, đọng nước và nhanh dập. Để giỏ ở phòng thoáng, có quạt là đủ nếu chỉ qua một đêm.
Vì sao đáy giỏ trái cây bị đọng nước?
Thường do bọc kín bằng màng co, quả hô hấp tạo hơi nước ngưng lại. Cũng có thể do quả rửa chưa khô hoặc có quả bị dập chảy nước. Bỏ màng kín, lau khô quả và lót giấy thấm ở đáy.
Một giỏ trái cây biếu nên có bao nhiêu loại quả?
Ba đến năm loại là đủ đẹp và dễ dùng. Quá nhiều loại thì mỗi loại chỉ vài quả, người nhận khó dùng hết trước khi hỏng. Ưu tiên một loại làm điểm nhấn như bưởi hoặc cam.
Trái cây Việt hay trái cây nhập thì biếu sang hơn?
Không có chuẩn chung. Trái cây Việt đúng vùng, đúng mùa như bưởi Diễn, cam Cao Phong, xoài cát Hòa Lộc thường được quý vì có câu chuyện. Quả nhập hợp khi người nhận thích hoặc khi trái cây trong nước đang trái mùa.
