Mua quà sản vật đúng mùa: cùng số tiền, quà ngon hơn

Trái cây chính vụ ngon nhất và rẻ nhất trong năm, đồ khô mua lúc mới làm vừa thơm vừa chưa bị đội giá. Ngược lại, cùng món đó mua trái mùa thường đắt hơn mà vị kém, vì phải giữ kho lạnh, phải xử lý cho ra trái sớm, hoặc tệ hơn là hàng vùng khác đội tên.

Nắm lịch mùa vụ là cách tiết kiệm ngân sách quà mà không ai nhìn ra, vì món quà vẫn ngon, thậm chí ngon hơn. Dưới đây là lịch tham khảo cho những sản vật hay được chọn làm quà, cùng cách mua trữ trước các mùa cao điểm.

Lịch mùa một số sản vật làm quà

Tháng tính theo dương lịch, có thể xê dịch vài tuần tuỳ năm và thời tiết. Nhiều loại trái cây nay đã có hàng rải vụ, nhưng chính vụ vẫn là lúc ngon và mềm giá nhất.

Vì sao hàng trái mùa đắt hơn mà kém hơn

Trái cây trái vụ có ba nguồn: trữ lạnh từ chính vụ, xử lý cho ra trái sớm hoặc muộn, và hàng từ vùng khác hay nước khác. Trữ lạnh lâu làm trái mất hương, vỏ đẹp mà ruột nhạt. Hàng xử lý ra trái nghịch vụ tốn công chăm, sản lượng ít, nên giá cao. Hàng vùng khác thì không xấu, nhưng nếu bị gắn tên vùng nổi tiếng thì bạn đang trả giá cao cho thứ không đúng như mình nghĩ.

Cận các dịp lễ lớn, giá còn bị đẩy lên bởi nhu cầu. Một chục cam Vinh tuần trước Tết đắt hơn hẳn giữa tháng mười một, dù vẫn cùng một vườn. Người mua quà khôn là người mua sớm những món giữ được lâu.

Riêng với đặc sản có tên vùng, mùa vụ còn là cách tự kiểm: thấy "vải thiều Lục Ngạn" bày bán vào tháng mười hai, "cốm làng Vòng mới" vào tháng ba, nên đặt câu hỏi ngay.

Mua trữ đồ khô trước mùa cao điểm

Chè: mua chè xuân, cất kín. Chè vụ xuân (khoảng tháng 3 – tháng 4) được coi là ngon nhất trong năm ở vùng chè Thái Nguyên. Mua lúc này, chia túi nhỏ, ép kín và cất nơi khô mát, có thể dùng làm quà tới Trung thu, thậm chí Tết, nếu bảo quản tốt.

Hạt tiêu, hạt điều: mua sau thu hoạch. Tiêu và điều thu hoạch chủ yếu vào đầu năm ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Mua sau vụ, hàng mới, giá ổn; hạt điều rang nên mua gần ngày dùng hơn vì dầu trong hạt có thể bị ôi sau vài tháng.

Nước mắm: không có mùa, nhưng có lúc nên tránh. Nước mắm truyền thống ủ hàng năm nên quanh năm đều có. Chỉ nên tránh mua dồn sát Tết, khi các nơi bán hết hàng ngon và phải lấy thêm từ nguồn khác.

Cà phê: mua hạt vụ mới, rang gần ngày tặng. Hạt nhân giữ được lâu, nhưng cà phê đã rang ngon nhất trong vài tuần đầu. Mua từ tiệm rang theo đơn, hẹn rang trước ngày tặng một tuần là đẹp.

Món làm quà gần như quanh năm

Khi lỡ mùa, những món sau vẫn giữ chất lượng ổn định:

• Nước mắm truyền thống các vùng Phú Quốc, Phan Thiết (Lâm Đồng, trước thuộc Bình Thuận), Cát Hải (Hải Phòng).
• Chè đã sao, cà phê rang, tiêu, quế, hồi — miễn mua ở nơi có hàng mới và bảo quản đúng.
• Mật ong, nhưng nên hỏi mùa hoa: mật hoa bạc hà ở vùng cao nguyên đá Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang) thường lấy vào cuối năm.
• Bánh kẹo đặc sản làm quanh năm như kẹo dừa, mè xửng, bánh pía, bánh đậu xanh.
• Đồ khô hải sản như mực, cá khô, tôm khô — dù vẫn có mùa đánh bắt, hàng phơi kỹ để được nhiều tháng.

Lập lịch quà cả năm

Nếu năm nào bạn cũng biếu những người quen thuộc vào các dịp quen thuộc, hãy ghép dịp với mùa: Tết biếu cam, bưởi, chè xuân của năm trước đã cất; dịp hè thăm hỏi biếu vải, nhãn; Trung thu biếu cốm, hồng, bưởi đầu vụ; cuối năm biếu cà phê vụ mới.

Cách này giúp mỗi lần biếu đều là món đang ngon nhất, người nhận có cảm giác bạn chọn có chủ ý, và ngân sách được rải đều cả năm thay vì dồn hết vào tháng Chạp.

Đầu mùa, giữa vụ, cuối vụ: mua lúc nào

Mỗi giai đoạn của một mùa trái cây có ưu nhược riêng khi mua làm quà:

• Đầu mùa: hàng ít, giá cao, mang ý nghĩa "của đầu mùa" — hợp biếu ông bà, người lớn tuổi vốn coi trọng lộc đầu mùa. Nhưng trái đầu mùa đôi khi chưa đạt độ ngọt tốt nhất.
• Giữa vụ: hàng nhiều, đều, ngon và giá mềm nhất. Đây là lúc mua làm quà với ngân sách chặt, hoặc mua số lượng biếu nhiều nhà.
• Cuối vụ: giá có thể rẻ nhưng trái nhỏ dần, không đều; với vải, nhãn, cuối vụ dễ gặp trái sâu cuống. Hợp để dùng trong nhà hơn là biếu.
• Riêng các loại quả bền như bưởi, cam, hồng giòn, mua giữa vụ rồi để vài ngày tới vài tuần vẫn giữ được chất lượng, nên có thể chủ động hơn về thời điểm trao.

Hỏi người bán đúng câu để biết hàng mới

Với trái cây, hỏi "hái hôm nào, vườn ở đâu" thay vì "có ngọt không" — câu sau ai cũng trả lời là có. Người bán hàng thật thường nói được tên xã, tên vùng, ngày hàng về. Với đồ khô, hỏi "mẻ này làm tháng mấy". Với chè, hỏi "chè lứa nào, sao hôm nào".

Nhìn tận mắt cũng giúp nhiều: vải mới hái cuống còn tươi, lá đi kèm chưa héo; cốm mới mềm, dẻo, thơm mùi lúa non; chè mới sao có mùi cốm rõ khi vò nhẹ. Hàng để lâu thì những dấu hiệu này phai dần.